Επιβίωση σε θαλάσσια ατυχήματα: Ο κοινωνικός κανόνας «οι γυναίκες και τα παιδιά πρώτα»

Προστέθηκε από F.R.N στις 23 Αυγούστου 2017. · No Comments · Μοιραστείτε αυτό το άρθρο

Κατηγορία Καραμάνου Ασπασία

Widgetized Section

Go to Admin » Appearance » Widgets » and move Gabfire Widget: Share into that BigPicture-Share zone

 
Share Button

Δρ. Ασπασία Καραμάνου, Προισταμένη Σχεδιασμού Πολιτικής Προστασίας Περιφέρειας Αττικής

Από τη βύθιση του Τιτανικού υπήρξε ευρέως διαδεδομένη η πεποίθηση ότι ο κοινωνικός κανόνας «οι γυναίκες και τα παιδιά πρώτα» δίνει στις γυναίκες πλεονέκτημα επιβίωσης έναντι των ανδρών σε θαλάσσιες καταστροφές και ότι οι καπετάνιοι και το πλήρωμα δίνουν προτεραιότητα στους επιβάτες.

Σύμφωνα με νεότερα ερευνητικά δεδομένα που πραγματοποιήθηκαν σε  μια βάση δεδομένων με 18 θαλάσσιες καταστροφές που καλύπτουν τρεις αιώνες και την τύχη περισσότερων από 15.000 ατόμων με περισσότερες από 30 εθνικότητες, τα αποτελέσματά παρέχουν μια νέα εικόνα των θαλάσσιων καταστροφών.

Οι γυναίκες έχουν μειονέκτημα επιβίωσης σε σύγκριση με τους άνδρες. Διαπιστώνεται επίσης ότι ο καπετάνιος έχει την εξουσία να επιβάλλει την κανονιστική συμπεριφορά, ότι το χάσμα των φύλων στα ποσοστά επιβίωσης έχει μειωθεί και ότι δεν φαίνεται να υπάρχει συσχέτιση μεταξύ της διάρκειας μιας καταστροφής και της επίπτωσης των κοινωνικών κανόνων (τήρηση του κανόνα «οι γυναίκες και τα παιδιά πρώτα»). Συνολικά, τα συμπεράσματά δείχνουν ότι η συμπεριφορά στην κατάσταση ζωής και θανάτου καταγράφεται καλύτερα με την έκφραση «κάθε άνθρωπος για τον εαυτό του».

Στις 15 Απριλίου 1912, ο Τιτανικός (επίσημο όνομα: RMS Titanic), Βρετανικό επιβατηγό υπερωκεάνιο βυθίστηκε στον Βόρειο Ατλαντικό Ωκεανό μετά από σύγκρουση με ένα παγόβουνο κατά το παρθενικό ταξίδι του από το Σαουθάμπτον προς τη Νέα Υόρκη. Η βύθισή του προκάλεσε τον θάνατο πάνω από 1.500 ατόμων σε ένα από τα πιο θανατηφόρα ναυτικά δυστυχήματα σε καιρό ειρήνης στη σύγχρονη ιστορία. Η καταστροφή του Τιτανικού έχει δημιουργήσει τεράστιο δημόσιο και επιστημονικό ενδιαφέρον και ως ένα από τα πιο εκτεταμένα γεγονότα που καλύπτονται στην ιστορία έχει αποκτήσει σχεδόν μυθολογικές διαστάσεις. Η εκκένωση του Τιτανικού χρησιμεύει ως το βασικό παράδειγμα της ιπποσύνης στη θάλασσα. Οι άνδρες στάθηκαν πίσω, ενώ οι γυναίκες και τα παιδιά είχαν προτεραιότητα να επιβιβαστούν στις σωσίβιες λέμβους. Στο τέλος, το 70% των γυναικών και των παιδιών σώθηκε σε σύγκριση με μόνο το 20% των ανδρών (Hall, 1986). Ο κοινωνικός κανόνας της σωτηρίας «γυναικών και παιδιών» (women and children first, WCF) στα ναυάγια συχνά αναφέρεται ως «άγραφος νόμος της θάλασσας».

Το WCF είναι ένας κώδικας δεοντολογίας που χρονολογείται από το 1852, όπου η ζωή των γυναικών και των παιδιών έπρεπε πρώτα να σωθεί σε μια κατάσταση απειλητική για τη ζωή, συνήθως εγκαταλείποντας το πλοίο, όταν οι πόροι επιβίωσης, όπως οι σωσίβιες λέμβοι, ήταν περιορισμένοι.

Ως κώδικας δεοντολογίας, «γυναίκες και παιδιά πρώτα» δεν έχει καμία βάση στη ναυτική νομοθεσία. Τα θαλάσσια ατυχήματα (ναυάγια) παρέχουν ένα πολύτιμο πλαίσιο στο οποίο είναι δυνατόν να διερευνηθεί εμπειρικά ο τρόπος με τον οποίο οι άνθρωποι ενεργούν και οργανώνουν τη συμπεριφορά τους σε καταστάσεις ζωής και θανάτου (επιβίωσης) και, ειδικότερα, εάν τηρούνται κανόνες κοινωνικής συμπεριφοράς.

Η πρώτη τεκμηριωμένη εφαρμογή του «γυναίκες και παιδιά πρώτα» (WCF) ήταν κατά τη διάρκεια του 1852 στην εκκένωση του οπλιταγωγού πλοίου του Βασιλικού Ναυτικού HMS  Birkenhead που ναυάγησε χτυπώντας σε βράχια.

Στην σύγχρονη ορολογία των καταστροφών ο κώδικας WCF αντιστοιχίζεται στην μεγαλύτερη βοήθεια και προστασία που δύναται να παρέχετε γενικά σε ευάλωτα άτομα σύγχρονες εκκενώσεις οι άνθρωποι συνήθως (τραυματίες, ΑΜΕΑ, ηλικιωμένοι, παιδιά).

Τα κύρια ερευνητικά ερωτήματα που διερευνήθηκαν περαιτέρω για τις περιπτώσεις των θαλάσσιων ατυχημάτων σε σχέση με την επίδραση της επιβίωσης και του φύλου έχουν ως εξής:

Το κύριο ερώτημα είναι αν γυναίκες έχουν πλεονέκτημα επιβίωσης έναντι των ανδρών σε θαλάσσιες καταστροφές.

Στις αρχικές έρευνες είχαν αναλυθεί μόνο τα ναυάγια στα υπερωκεάνια του Τιτανικού (RMS Titanic) και  Λουζιτάνια (RMS Lusitania) σε σχέση με το φύλο και την επιβίωση (Frey et al., 2010, 2011;  Gleicher and Stevans, 2004; Hall, 1986) και είχε συναχθεί το συμπέρασμα ότι οι άντρες στο Τιτανικό ακολούθησαν τον κανόνα του «οι γυναίκες και τα παιδιά πρώτα» (WCF) (Frey et al., 2010, 2011). Με βάση τη σύγκριση του Τιτανικού και του Λουζιτάνια (όπου ο πρώτος βυθίστηκε σε 160 λεπτά και ο δεύτερος σε λιγότερο από 20 λεπτά) έχει υποδειχθεί ότι η συμμόρφωση με το πρότυπο είναι πιο έντονη στις καταστροφές που εξελίσσονται αργά (Frey et al. , 2010, 2011).

Όμως ορθολογικά άτομα, είτε αυτοσχέδια είτε όχι, προτιμούν να συγκρίνουν τα οφέλη και το κόστος της βοήθειας. Όταν ένα άτομο προσφέρει σημαντική βοήθεια σε άλλα άτομα πιθανά να αυξάνετε ο κίνδυνος θανάτου στον ίδιο. Έτσι, συχνά φαίνεται πως θα ήταν πιο λογικό για τα περισσότερα άτομα να σώζονται οι ίδιοι, αντί να βοηθούν τους άλλους. Αυτή η λογική κόστους-οφέλους είναι θεμελιώδους σημασίας για τα οικονομικά μοντέλα της ανθρώπινης συμπεριφοράς, συμπεριλαμβανομένων μοντέλων στα οποία τα άτομα επιλέγουν να συμμορφώνονται ή να παραβιάζουν κοινωνικούς κανόνες, για παράδειγμα διαπράττοντας εγκλήματα (Becker, 1968).

Υπάρχουν, ωστόσο, αρκετοί λόγοι να πιστεύουμε ότι οι άνδρες έχουν καλύτερες προοπτικές επιβίωσης από ότι οι γυναίκες, αν δεν εμπλέκονται σε πράξεις αυτοθυσίας και αλληλοβοήθειας. Το πιο σημαντικό επιχείρημα θα ήταν ότι οι άνδρες είναι σωματικά ισχυρότεροι από τις γυναίκες. Κατά την διαδικασία εκκένωσης ενός πλοίου που βυθίζεται, η επιτυχία καθορίζεται συνήθως από την ικανότητα του ατόμου να μετακινείται γρήγορα μέσω διαδρόμων και σκαλοπατιών, γεγονός που συχνά καθίσταται δύσκολο λόγω της συμφόρησης και συντριμμιών. Άλλα χαρακτηριστικά που μπορούν να ενισχύσουν τις προοπτικές επιβίωσης, όπως η επιθετικότητα, η ανταγωνιστικότητα και η κολύμβηση, είναι επίσης πιο διαδεδομένα στους άνδρες (Croson and Gneezy, 2009; Mazur and Booth, 1998; Niederle and Vesterlund, 2007; Taylor et al.). Συνεπώς, εάν οι άνδρες προσπαθούν να σωθούν, αναμένεται οι γυναίκες να έχουν ένα σχετικό μειονέκτημα επιβίωσης. Από την άλλη πλευρά, εάν οι άνδρες συμμορφωθούν με τον κανόνα του WCF, αναμένεται οι γυναίκες να έχουν ένα πλεονέκτημα επιβίωσης έναντι των ανδρών (Frey et al., 2010, 2011).

Πράγματι από τη μετά-ανάλυση σε 18 θαλάσσια ατυχήματα διαπιστώθηκε ότι στην πλειοψηφία αυτών (στα 11 από τα 18)  οι γυναίκες είχαν ένα μειονέκτημα επιβίωσης σε σχέση με τους άντρες. Μόνο για τα 5 από τα 18 θαλάσσια ατυχήματα δεν υπήρξαν σαφείς ενδείξεις διαφορών επιβίωσης μεταξύ ανδρών και γυναικών, ενώ στα εναπομείναντα 2 από τα 18 θαλάσσια ατυχήματα αποδείχθηκε πλεονέκτημα επιβίωσης των γυναικών έναντι των ανδρών το οποίο  αποδίδεται στο γεγονός ότι εφαρμόστηκε ο κανόνας το WCF (Elinder and Erixson, 2012).

Συνεπώς, οι γυναίκες έχουν μεγαλύτερες πιθανότητες επιβίωσης έναντι των ανδρών σε ένα θαλάσσιο ατύχημα μόνο στις περιπτώσεις που ο καπετάνιος παραγγέλνει την εφαρμογή του κανόνα του WCF, παρά όταν δεν δίνονται τέτοιες εντολές. Ο δυνητικώς σημαντικός ρόλος του καπετάνιου έχει αποδειχθεί και σε προηγούμενες μελέτες. Τα αποδεικτικά στοιχεία των ανθρώπων που βοηθούν ο ένας τον άλλον δεν είναι απαραίτητα απόδειξη άλλων προτιμήσεων ή κοινωνικών κανόνων που διέπουν τη συμπεριφορά. Έχει αποδειχθεί, τόσο θεωρητικά όσο και πειραματικά, ότι οι άνθρωποι που θα ενεργούσαν αλλιώς, μπορούν να συμμορφωθούν με έναν κοινωνικό κανόνα σε περίπτωση που η παραβίαση απειλείται με τιμωρία (Fehr and Fischbacher, 2003, 2004; Fehr and Schmidt, 1999). Σε αντίθεση με άλλους τύπους καταστροφών (π.χ. Σεισμοί, τσουνάμι και τρομοκρατικές επιθέσεις), μια θαλάσσια καταστροφή χαρακτηρίζεται από την παρουσία ενός σαφώς καθορισμένου ηγέτη. Επί του πλοίου, ο καπετάνιος είναι ο διοικητής με την υπέρτατη εξουσία να δίνει και να επιβάλλει εντολές. Κατά την εκκένωση του Τιτανικού, ο καπετάνιος διέταξε τον κανόνα WCF δηλ. «γυναίκες και παιδιά πρώτα» (Great Britain Commissioner of Wrecks, 1912) και οι αξιωματικοί αναφέρθηκε ότι πυροβόλησαν άνδρες που δεν τήρησαν την εντολή (Chapman, 2001). Όταν ο καπετάνιος δεν δίνει προτεραιότητα σε γυναίκες, η κατάσταση μοιάζει με το πρόβλημα κατανομής ενός τυποποιημένου παιχνιδιού Dictator Game (Forsythe et al., 1994; Kahneman et al., 1986), όπου οι παίκτες που συμμορφώνονται με τους κανόνες  και παρουσιάζουν αλτρουιστικές συμπεριφορές μόνο όταν το  κοινωνικό στίγμα της παραβίασης υπερβαίνει το κόστος συμμόρφωσης. Στην περίπτωση του Τιτανικού επειδή δεν σώθηκαν όλες οι γυναίκες και τα παιδιά , οι λίγοι άνδρες που επιβίωσαν, αρχικά χαρακτηρίστηκαν ως δειλοί (Wikipedia).

Ενώ οι κοινωνικοί κανόνες ποικίλλουν ανάλογα με το χρονικό διάστημα που μελετάται και το διάστημα, υπήρξε μια μεγάλη πρόκληση για τους επιστήμονες να καταλάβουν πότε, πού ή πώς αναπτύσσονται, ενισχύονται ή μειώνονται οι κοινωνικοί κανόνες (Camerer and Fehr, 2006; Henrich et al., 2001; Ostrom et al., 1992). Είναι πιθανό ότι η ιπποσύνη στη θάλασσα να ήταν ένα κοινό φαινόμενο το 19ο και στις αρχές του 20ού αιώνα που οι μοίρες των γυναικών καθορίζονταν από τους άνδρες. Ωστόσο, με την εμφάνιση περισσότερων κοινωνιών ίσων με το φύλο, οι γυναίκες θεωρείται γίνει πιο ικανές να επιβιώσουν μόνοι τους. Για παράδειγμα, οι βελτιωμένες δεξιότητες κολύμβησης καθώς και τα λιγότερο περιοριστικά ρούχα μπορεί να έχουν αυξήσει τις προοπτικές επιβίωσης των γυναικών. Ο Α΄ Παγκόσμιος Πόλεμος θεωρήθηκε ως μια παραδειγματική μετατόπιση στη γενική άποψη της ανδρείας και του ρόλου των γυναικών στην κοινωνία (Delap, 2006). Τα ποσοστά επιβίωσης τόσο των ανδρών όσο και των γυναικών είναι υψηλότερα στα θαλάσσια ατυχήματα που σημειώθηκαν μετά τον A΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Το χάσμα μεταξύ των φύλων στην επιβίωση μειώθηκε κατά περίπου το ένα τρίτο σε σύγκριση με τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο (Elinder and Erixson, 2012). Επίσης διαπιστώνεται ότι γενικά η υψηλότερη θέση των γυναικών στην κοινωνία βελτιώνει τα σχετικά ποσοστά επιβίωσης σε καταστροφές (Neumayer and Plümper, 2007).

Τέλος, τα αρχικά ερευνητικά δεδομένα υποστήριζαν ότι η διαφορά φύλου στα ποσοστά επιβίωσης είναι μικρότερη όταν ένα πλοίο βυθίζεται σε λιγότερο από 30 λεπτά, απόόταν η βύθιση του πλοίου διαρκεί περισσότερο. Ο χρόνος είναι κρίσιμης σημασίας για τους κανόνες που καθοδηγούν τη συμπεριφορά (Frey et al., 2011). Όταν ένα πλοίο βυθίζεται γρήγορα, οι ανθρώπινες ενέργειες οδηγούνται από ορμονικές αντιδράσεις, όπως η ταχεία αύξηση της αδρεναλίνης, και την εγωιστική συμπεριφορά να κυριαρχεί. Τα αποδεικτικά στοιχεία υπέρ αυτού του επιχειρήματος βασίζονταν στη σύγκριση της καταστροφής του Τιτανικού και του Λουζιτάνια. Ο Τιτανικός βυθίστηκε σε 160 λεπτά ενώ η Λουζιτάνια βυθίστηκε σε λιγότερο από 20 λεπτά.

Νεώτερα αποτελέσματα όμως, δεν υποστηρίζουν την υπόθεση αυτή, δηλαδή ότι η διαφορά φύλου στα ποσοστά επιβίωσης είναι μικρότερη όταν ένα πλοίο βυθίζεται σε λιγότερο από 30 λεπτά από ότι όταν η καταστροφή εξελίσσεται πιο αργά. Οι γυναίκες έχουν ένα μειονέκτημα ανεξάρτητα από το αν το πλοίο βυθίζεται γρήγορα ή αργά. Δεν συναντάμε καμία σχέση μεταξύ της διάρκειας της καταστροφής και της επιρροής των κοινωνικών κανόνων (Elinder and Erixson, 2012).

Τα ανωτέρω αποτελέσματά μας παρέχουν νέες ιδέες για την ανθρώπινη συμπεριφορά σε καταστάσεις ζωής και θανάτου. Το γεγονός ότι οι γυναίκες έχουν χαμηλότερο ποσοστό επιβίωσης από τους άντρες έχει τεκμηριωθεί επίσης και για φυσικές καταστροφές (Frankenberg et al., 2011; Ikeda, 1995, MacDonald, 2005, Neumayer and Plümper, 2007, Oxfam International, 2005).

Βιβλιογραφικές Αναφορές

  • Becker, G.S., 1968. Crime and Punishment: An Economic Approach. Journal of Political Economy 76, 169-217.
  • Camerer, C.F., Fehr, E., 2006. When does «economic man» dominate social behavior? Science 311, 47-52.
  • Chapman, E., 2001. Gunshots on the Titanic.
  • Croson, R., Gneezy, U., 2009. Gender Differences in Preferences. Journal of Economic Literature 47, 448-474.
  • Delap, L., 2006. ‘Thus Does Man Prove His Fitness to Be the Master of Things’: Shipwrecks, Chivalry and Masculinities in Nineteenth-and Twentieth-Century Britain. Cultural and Social History 3, 45-74.
  • Elinder M, Erixson O., 2012. Every Man for Himself! Gender, Norms and Survival in Maritime Disasters. Proceedings of the National Academy of Sciences 109 (33), 13220-13224.
  • Fehr, E., Fischbacher, U., 2003. The nature of human altruism. Nature 425, 785-791.
  • Fehr, E., Fischbacher, U., 2004. Third-party punishment and social norms. Evolution and Human Behavior 25, 63-87.
  • Fehr, E., Schmidt, K.M., 1999. A Theory of Fairness, Competition, and Cooperation. The Quarterly Journal of Economics 114, 817-868.
  • Forsythe, R., Horowitz, J.L., Savin, N.E., Sefton, M., 1994.Fairness in Simple Bargaining Experiments. Games and Economic Behavior 6, 347-369.
  • Frankenberg, E., Gillespie, T., Preston, S., Sikoki, B., Thomas, D., 2011. Mortality, The Family and The Indian Ocean Tsunami*. The Economic Journal 121, F162-F182.
  • Frey, B.S., Savage, D.A., Torgler, B., 2010. Interaction of natural survival instincts and internalized social norms exploring the Titanic and Lusitania disasters. Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America 107, 4862-4865.
  • Frey, B.S., Savage, D.A., Torgler, B., 2011. Behavior under Extreme Conditions:TheTitanic Disaster. Journal of Economic Perspectives 25, 209-222.
  • Gleicher, D., Stevans, L.K., 2004. Who Survived Titanic? A Logistic Regression Analysis. International Journal of Maritime History 16, 61-94.
  • Great Britain.Commissioner of Wrecks, 1912. Formal investigation into the loss of the S.S. «Titanic»: evidence, appendices, and index. H.M.S.O.
  • Hall, W., 1986. Social class and survival on the S.S. Titanic. Social Science & Medicine 22, 687-690.
  • Henrich, J., Boyd, R., Bowles, S., Camerer, C., Fehr, E., Gintis, H., McElreath, R., 2001. In Search of Homo Economicus: Behavioral Experiments in 15 Small-Scale Societies. The American Economic Review 91, 73-78.
  • Ikeda, K., 1995. Gender Differences in Human Loss and Vulnerability in Natural Disasters: A Case Study from Bangladesh. Indian Journal of Gender Studies 2, 171-193.
  • Kahneman, D., Knetsch, J.L., Thaler, R., 1986. Fairness as a Constraint on Profit Seeking: Entitlements in the Market. The American Economic Review 76, 728-741.
  • MacDonald, R., 2005. How Women Were Affected by the Tsunami: A Perspective from Oxfam. PLoS Med 2, e178.
  • Mazur, A., Booth, A., 1998. Testosterone and dominance in men. Behavioral and Brain Sciences 21, 353-363.
  • Neumayer, E., Plümper, T., 2007. The Gendered Nature of Natural Disasters: The Impact of Catastrophic Events on the Gender Gap in Life Expectancy, 1981-2002. Annals of the Association of American Geographers 97, 551-566.
  • Niederle, M., Vesterlund, L., 2007. Do Women Shy Away From Competition? Do Men Compete Too Much? The Quarterly Journal of Economics 122, 1067-1101.
  • Ostrom, E., Walker, J., Gardner, R., 1992. Covenants With and Without a Sword: Self-Governance is Possible. The American Political Science Review 86, 404-417.
  • Oxfam International, 2005. The tsunami’s impact on women, Briefing Note. Oxfam International, Oxford, U.K.
  • Taylor, S.E., Klein, L.C., Lewis, B.P., Gruenewald, T.L., Gurung, R.A.R., Updegraff, J.A., 2000. Biobehavioral responses to stress in females: Tend-and-befriend, not fight-or-flight. Psychological Review 107, 411-429.
  • Wikipedia (en.wikipedia.org/wiki/Women_and_children_first#CITEREFBenedictGardner2000)

PHOTOGRAPH BY GIUSEPPE MODESTI/A.P. IMAGES.

62 Συνολικές Αναγνώσεις 1 Αναγνώσεις σήμερα

Σχετικά άρθρα

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνσή σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

*