Η ιδιαιτερότητα της άμεσης διαχείρισης και ευρύτερης ψυχοκοινωνικής υποστήριξης θυμάτων μαζικών καταστροφών

 

23/3/2015

Έρευνες έχουν δείξει ότι επαγγέλματα όπως οι πυροσβέστες, οι αστυνομικοί, οι στρατιωτικοί, τα κατα καιρούς  πλήρωματα του ΕΚΑΒ και όσοι απασχολούνται γενικότερα σε σώματα ασφαλείας και σε φορείς άμεσης παρέμβασης έχουν μεγαλύτερη πιθανότητα να αναπτύξουν Διαταραχή Μετατραυματικού Στρες στο πλαίσιο της εργασίας τους απ’ότι ο υπόλοιπος πληθυσμός. Αντίστροφα υπάρχει εξίσου μεγαλύτερη πιθανότητα να έρθουν σε επαφή με ανθρώπους σε κατάσταση σοκ στο πλαίσιο μιας ψυχοτραυματικής κατάστασης. Η Διαταραχή του Μετατραυματικού Στρες αφορά κυρίως σε ψυχοτραυματικά γεγονότα ή καταστάσεις που είναι δύσκολο να διαχειριστούμε με τους ήδη διαμορφωμένους μηχανισμούς άμυνας και μας είναι αδύνατον να επεξεργαστούμε τη δεδομένη χρονική στιγμή. Άτομα λοιπόν που έχουν βιώσει και παρατηρήσει άμεσα ή έμμεσα συμβάντα όπως τρομοκρατικές ενέργειες, φυσικές καταστροφές, κακοποίηση και ενδεχομένως είναι μάρτυρες καταστάσεων που χαρακτηρίζονται τραυματικές από το εκάστοτε ιδιοσυγκρασιακό ατομικό αποτύπωμα, πιθανόν να αναπτύξουν διαταραχή μετατραυματικού στρες.

Στις περιπτώσεις  που αναφέραμε αλλά ειδικότερα όσον αφορά το επάγγελμα των πυροσβεστών, οι συνθήκες εργασίας προϋποθέτουν από τον επαγγελματία πυροσβέστη αφενός να βρίσκεται σε μια κατάσταση εγρήγορσης ώστε να είναι ανά πάσα στιγμή έτοιμος να αντιμετωπίσει ένα στρεσογόνο συμβάν, αφετέρου κατέχοντας τις απαραίτητες γνώσεις, να είναι εφοδιασμένος με ψυχραιμία ώστε να αντιμετωπίσει «τον άλλο» στο πλαίσιο μιας ιδιαίτερα ψυχοφθόρου  και τραυματικής διαδικασίας. Αυτό συμβαίνει πολύ περισσότερο στις περιπτώσεις των μαζικών καταστροφών.

Ο όρος μαζική καταστροφή αντιστοιχεί σε ένα γεγονός που εμφανίζεται απροσδόκητα, βίαια, έχει μεγάλη έκταση και αναφέρεται σε μεγάλο αριθμό τραυματιών και νεκρών (Ζαγγελίδου, Λεονταρή, εκδ.3η 2006-2007). Το γεγονός αυτό μπορεί να προέρχεται από φυσικά αίτια (πυρκαγιές, σεισμούς, πλημμύρες κ.λ.π) ή από αίτια που προκαλούνται από τον άνθρωπο (τροχαία, πυρηνικά ατυχήματα, τρομοκρατικές ενέργειες). Μια μαζική καταστροφή αναδύει ανάμεσα στις πολλές ανάγκες , ανάγκες για ψυχοκοινωνική υποστήριξη, ιατρική περίθαλψη, αντιμετώπιση προβλημάτων στέγασης και διατροφής . Όλοι οι φορείς και οι αρμόδιοι κρατικοί μηχανισμοί με πρώτο την Πυροσβεστική και των Ειδικών Δυνάμεων της Πυροσβεστικής (Ειδική Μονάδα Αντιμετώπισης Καταστροφών-ΕΜΑΚ) καλούνται να είναι προετοιμασμένοι ώστε να δώσουν μεθοδικά και πρακτικά την άμεση βοήθειά τους σε ανθρώπους που μόλις έχασαν κάποιον δικό τους, το σπίτι τους και γενικά κινδύνεψαν να χάσουν τη ζωή τους.

Υπό το πρίσμα αυτό ο πρώτος άνθρωπος που βλέπει το άμεσο θύμα μιας μαζικής καταστροφής είναι ο πυροσβέστης που θα πάει να τον βοηθήσει. Όταν συμβαίνει μια μαζική καταστροφή όπου ένας μεγάλος αριθμός ανθρώπων λειτουργούν υπό τεράστιο βαθμό στρες ο χειρισμός της εκάστοτε περίπτωσης είναι δύσκολος και ιδιαίτερος. Όσο απαραίτητη και να είναι η ανάγκη της ψυχοκοινωνικής υποστήριξης αναδύεται κυρίως το χρονικό διάστημα μετά το τέλος της μαζικής καταστροφής. Το θύμα την ώρα της καταστροφής-αφού του παραχθούν πρώτα οι πρώτες βοήθειες- σε ψυχολογικό επίπεδο συνήθως είναι απαραίτητο να το επαναφέρουμε στο παρόν καθώς μπορεί να έχει αποπροσανατολιστεί και να βρίσκεται σε κατάσταση σοκ. Πιθανό να ήταν βοηθητικό να λειτουργήσουμε ψυχοεκπαιδευτικά και να αναλύσουμε λίγο το τι έχει συμβεί και το πώς θα μπορέσει το θύμα πρώτα απ’όλα να βοηθήσει τον εαυτό του ανάλογα τα υπάρχοντα δεδομένα και την ιδιαιτερότητα των συνθηκών, μπαίνοντας στη διαδικασία να του εξηγήσουμε αντιδράσεις του οργανισμού που ενδεχομένως δεν του είναι δυνατόν να καταλάβει την συγκεκριμένη χρονική στιγμή. Στο ενδιάμεσο θα ήταν διευκολυντικό να αναζητήσουμε βλεμματική επαφή και με βασικές τεχνικές χαλάρωσης και επαναφοράς στο παρόν (τεχνικές που συμπεριλαμβάνουν μέτρημα) να επιτύχουμε όσο είναι αυτό δυνατόν (τις περισσότερες φορές είναι πολύ δύσκολο τόσο πρακτικά όσο και ψυχολογικά) την επαναφορά του ατόμου σε μια ενδεικτική κατάσταση ισορροπίας. Τέλος σε ερωτήσεις που μπορεί να απευθύνει για τους κοντινούς ανθρώπους όπως για παράδειγμα πού είναι ο τάδε..οι πληροφορίες καλύτερα να είναι ελεγχόμενες.

Στο χρονικό διάστημα που θα ακολουθήσει μετά από το ψυχοτραυματικό συμβάν το ίδιο άτομο υπάρχει περίπτωση  να αναπτύξει Διαταραχή Μετατραυματικού Στρες. Εκτός όμως από  τα βασικά συμπτώματα που τη συνοδεύουν όπως η ευερέθιστη συμπεριφορά, η αποφυγή καταστάσεων ή ανθρώπων που θυμίζουν στο άτομο το γεγονός, η ψυχοκινητική υπερδιέγερση και ένταση αλλά και οι εικόνες από το γεγονός που μπορεί να κατακλύζουν το άτομο σε δεδομένες χρονικές στιγμές, πολύ συχνά το στρες κλιμακώνεται μέσω καλυμμένων υπενθυμητών που θυμίζουν στο άτομο το συμβάν. Πιο συγκεκριμένα λαμβάνοντας υπόψη ότι ο κάθε άνθρωπος λειτουργεί με βάση τα σύνθετα μέρη της εμπειρίας του και της δομής της προσωπικότητάς του, ήχοι, εικόνες ζουμαρισμένες σε μία μόνο λεπτομέρεια (που τη βλέπει πολύ συχνά στην καθημερινότητα ως μέρος άλλης εμπειρίας ή εικόνας), μυρωδιές ή και σωματικά συμπτώματα είναι απαραίτητο να ανακαλυφθούν και να γίνουν αντικείμενο επεξεργασίας πριν την επεξεργασία του καθεαυτού συμβάντος.

Στο πλαίσιο των δεδομένων αυτών συνεπώς η ψυχοκοινωνική υποστήριξη καλό θα ήταν να δομηθεί με τέτοιο τρόπο ώστε να είναι προσαρμοσμένη σε αυτά τα επιμέρους στοιχεία και να συνδυαστεί παράλληλα με την αντιμετώπιση των πρακτικών αναγκών που ενδεχομένως έχουν προκύψει όπως στέγασης ή διατροφής, προκειμένου να έχει το επιθυμητό αποτέλεσμα είτε σε βραχυπρόθεσμο ή μαχροπρόθεσμο χρονικό διάστημα.

Για το Fire.gr, Σπεντζούρη Πηνελόπη

Ψυχολόγος, MSc.Εγκληματολογίας

Κάντε το πρώτο σχόλιο

Υποβολή απάντησης

Η ηλ. διεύθυνσή σας δεν δημοσιεύεται.


*


Αυτός ο ιστότοπος χρησιμοποιεί το Akismet για να μειώσει τα ανεπιθύμητα σχόλια. Μάθετε πώς υφίστανται επεξεργασία τα δεδομένα των σχολίων σας.