Ο Εθελοντισμός στο Χείλος του Γκρεμού

 

 
Είκοσι χρόνια έκλεισε η Ομάδα Εθελοντών Δασοπυροσβεστών Διασωστών (ΟΕΔΔ) που εδρεύει στην Νέα Ερυθραία Αττικής από την ίδρυση της το 2000, και σίγουρα έχουν αλλάξει πολλά από τότε που ξεκίνησε. Στην αρχή δεν είχε ούτε στολές και στελέχωναν οι εθελοντές τα πυροσβεστικά οχήματα του Δήμου Εκάλης ως μάχιμο προσωπικό (με πολιτικά ρούχα μέχρι το 2004) ενώ οι οδηγοί ήταν υπάλληλοι του Δήμου. Σήμερα η ΟΕΔΔ απαρτίζεται εξ’ ολοκλήρου από εθελοντές και έχει δύο ιδιόκτητα πυροσβεστικά οχήματα και ένα παραχωρημένο από τον Δήμο Κηφισιάς. Όλοι οι εθελοντές έχουν στολές, μπότες, γάντια και κράνη που πληρούν τις απαραίτητες προδιαγραφές για τις επιχειρησιακές δραστηριότητες στις οποίες συμμετέχουν. Η ομάδα έχει επίσης πληθώρα εξοπλισμού πανομοιότυπο με μια επαγγελματική πυροσβεστική υπηρεσία. Το ερώτημα είναι, πως απέκτησε αυτόν το εξοπλισμό;

Μεταξύ του 2010 και 2014 η ΟΕΔΔ πέρασε μια περίοδο ευνοϊκή. Απέκτησε μεγάλο αριθμό εθελοντών και αρκετές μεγάλες δωρεές από ιδιώτες οι οποίες έδωσαν ώθηση στην ομάδα εκείνη την τετραετία. Αξιοσημείωτο είναι το γεγονός όμως, ότι το μεγαλύτερο μέρος του εξοπλισμού αγοράστηκε μεταχειρισμένο από την Μεγάλη Βρετανία. Στις περισσότερες χώρες της Ευρώπης, ο εξοπλισμός πυροσβεστικών υπηρεσιών αποκτάται μέσω διαδικασίας leasing. Επειδή ο ειδικός αυτός εξοπλισμός τίθεται σε αυστηρούς κανονισμούς συντήρησης προκειμένου να προσφέρει την μέγιστη αποδοτικότητα και ασφάλεια στο πυροσβεστικό προσωπικό (τόσο το επαγγελματικό όσο και το εθελοντικό προσωπικό), έχει προκαθορισμένη διάρκεια ζωής. Μετά το πέρας αυτών των 5 – 10 ετών ο εξοπλισμός επιστρέφει στον προμηθευτή και εφόσον ελεγχθεί ως επαρκής, βγαίνει ξανά στην αγορά και πωλείται σε χώρες, συνήθως φτωχές, που δεν έχουν την οικονομική δυνατότητα να αγοράσουν αυτόν το εξοπλισμό καινούριο.

Συνεπώς, τον αγοράζουν μεταχειρισμένο, στο 1/10 της κανονικής τιμής περίπου. Αυτό ισχύει για πυροσβεστικά οχήματα μέχρι και για στολές, γάντια, μπότες κτλ. Έτσι λοιπόν και η ΟΕΔΔ, αντί να αγοράσει, για παράδειγμα, την στολή βαρέως τύπου για αστικές πυρκαγιές για € 1000 το σετ καινούρια, αγοράζει 50 σετ μεταχειρισμένων στολών για € 2000 από την Μεγάλη Βρετανία.

Ο εξοπλισμός αυτός φυσικά δεν ξαναπερνάει τεχνικό έλεγχο και καθαρίζεται σε στεγνοκαθαριστήριο εφόσον λερωθεί μετά από κάποια πυρκαγιά ή/και επισκευάζεται σε ραφείο, με επιβάρυνση των ιδίων των εθελοντών. Οι απλές στολές, οι λεγόμενες στολές σταθμού, ελαφρού τύπου αντίστοιχα έχουν ένα κόστος πλέον των € 200 ανά σετ για να πληρούν τις απαιτούμενες προδιαγραφές ασφαλείας. Αντίστοιχα το κύριο πυροσβεστικό όχημα της ΟΕΔΔ είναι Mercedes του 1986, αγορασμένο μεταχειρισμένο από την Γερμανία και φυσικά δεν διαθέτει όλα απαραίτητα μέτρα ασφαλείας όπως ζώνες για παράδειγμα. Ζητήματα όπως η ασφάλεια, τα τέλη χρήσης, η συντήρηση και επισκευή τόσο της μηχανής και του αμαξώματος όσο και της υπερκατασκευής και της αντλίας επιβαρύνουν οικονομικά τους εθελοντές αποκλειστικά εφόσον συνήθως δεν υπάρχει οικονομική βοήθεια από αλλού. Τα 6 ελαστικά μόνο έχουν κόστος πλέον των € 3000.

Το ίδιο ισχύει και για τον αναλώσιμο εξοπλισμό, όπως οι σωλήνες κατάσβεσης, η τιμή των οποίων ανέρχεται στα € 80 με € 100 περίπου ανά τεμάχιο. Η απώλεια των σωλήνων είναι σύνηθες φαινόμενο, ειδικά μετά από μεγάλες δασικές πυρκαγιές, αλλά όπως γίνεται κατανοητό η αντικατάσταση τους δεν γίνεται εύκολα.

Στην ουσία, αυτό που συμβαίνει είναι ότι για να λειτουργεί ο θεσμός του εθελοντισμού στην Ελλάδα, υπάρχει μια τεράστια διαπραγμάτευση / παράβλεψη στα ζητήματα ασφάλειας και προφανώς σημαντικά αυξημένο ρίσκο. Οι εθελοντές πολλές φορές συμμετέχουν στην προστασία της ζωής, της περιουσίας και του περιβάλλοντος με παλιό ασυντήρητο εξοπλισμό και κάνουν ότι μπορούν με αυτά που έχουν – για την προστασία του πολίτη. Πολλοί εθελοντές δεν έχουν βασικό εξοπλισμό και επιχειρούν σε περιστατικά με πολιτικά ρούχα.

Μια συχνή τεκμηρίωση για την παραπάνω κατάσταση είναι ότι «εδώ δεν τα έχουν οι μόνιμοι πυροσβέστες αυτά, θα τα έχουν οι εθελοντές;», και είναι αλήθεια αυτό μέχρι έναν βαθμό.

Μπορεί κάποιος να αναζητήσει ποια είναι η κατάσταση με τα Μέσα Ατομικής Προστασίας των μονίμων πυροσβεστών και να αξιολογήσει ποιες πρακτικές εφαρμόζουν για να εξασφαλίσουν την υγεία του μόνιμου προσωπικού από μολυσματικές και καρκινογόνες ουσίες όπως οι Πολυκυκλικοί Αρωματικοί Υδρογονάνδρακες κα. Το πιθανότερο είναι να βρει ότι η κατάσταση είναι αποθαρρυντική. Μια απλή ερώτηση θα ήταν πόσοι πυροσβέστες πλένουν τα λερωμένα πυροσβεστικά ρούχα τους στο σπίτι στο οικιακό πλυντήριο; Θα μπορούσε επίσης το Π.Σ. να ερευνήσει τις αιτίες θανάτου και ασθένειας τόσο σε εν’ ενεργεία όσο και σε εν’ αποστρατεία πυροσβεστικούς υπαλλήλους, μόνο την τελευταία 10ετία και να αξιολογήσει πόσοι νόσησαν από ασθένειες ή αιτίες που σχετίζονται με το πυροσβεστικό επάγγελμα όπως ο καρκίνος, εγκεφαλικά, αιφνίδια καρδιακή ανακοπή, μεσοθηλίωμα κοκ. Αναμένεται ότι και σε αυτή την περίπτωση η κατάσταση θα είναι αποκαρδιωτική.

Στόχος αυτού του άρθρου όμως δεν είναι να αξιολογήσει το Π.Σ. ο οποίος είναι αρμόδιος κρατικός φορέας. Το Π.Σ. έχει οικονομικούς πόρους και σχεδιασμό και ενεργεί βάσει των δυνατοτήτων του. Οι εθελοντικές οργανώσεις που συνδράμουν / συνεπικουρούν το Π.Σ. και τον κρατικό μηχανισμό βρίσκονται τουλάχιστον τα τελευταία 12 χρόνια, όπου σταμάτησε μια υποτυπώδης οικονομική ενίσχυση από την Γενική Γραμματεία Πολιτικής Προστασίας, στο περιθώριο ενός ευρύτερου συστήματος που ναι μεν φαίνεται να τους έχει ανάγκη αλλά δεν διατίθεται να τους βοηθήσει όπως χρειάζεται.

Μια ακόμη δικαιολογία που χρησιμοποιείται περιστασιακά για να μειώσει ίσως το μέγεθος του προβλήματος (ίσως από έλλειψη κατανόησης) είναι ότι «μα σε πόσα συμβάντα θα πάνε οι εθελοντές, και τι θα κάνουν εκεί, θα κουβαλήσουν καμιά σωλήνα….». Σημειώνεται ότι η ΟΕΔΔ συμμετέχει σε περίπου 300 με 400 περιστατικά ετησίως στον Καλλικρατικό Δήμο Κηφισίας και στους όμορους Δήμους. Είναι επίσης μια από πολλές δεκάδες ομάδες που συμμετέχουν στην πολιτική προστασία της Αττικής (και μια από τις εκατοντάδες πανελλαδικά) σε 24ώρη βάση καθ’όλη την διάρκεια του χρόνου, με άλλες ομάδες να δουλεύουν με πιο ευέλικτα ωράρια και εποχικά αλλά με εξίσου σημαντική προσφορά στο κοινωνικό σύνολο.

Αυτό το εύρος δράσης ξεπερνά κατά πολύ κάποιες επαγγελματικές πυροσβεστικές υπηρεσίες στην Ελλάδα αλλά και στο εξωτερικό και στην πλειονότητα αυτών των περιστατικών οι εθελοντές αναλαμβάνουν δράσεις πρώτης γραμμής. Συνεπώς, η εμπλοκή τους σε περιστατικά, στην πλειονότητα των περιπτώσεων, είναι στην πραγματικότητα κάθε άλλο από επικουρική, πολλές φορές λόγω γεωγραφικής θέσης σε σχέση με το περιστατικό ή στην περίπτωση της Αστυπάλαιας για παράδειγμα όπου δεν υπάρχει πυροσβεστική υπηρεσία στο νησί αλλά μόνο εθελοντική οργάνωση πολιτικής προστασίας – παντός καιρού. Ο ρόλος των εθελοντών είναι φυσικά να υποβοηθά τον κρατικό μηχανισμό και όχι να τον αντικαθιστά. Αυτό δεν σημαίνει όμως ότι αν φτάσουν οι εθελοντές πρώτοι και ξεκινήσουν ενέργειες προς επίλυση του προβλήματος και δεν είναι απλά κουβαλητές εργαλείων ή νερού για τους μόνιμους πυροσβέστες ότι απέτυχε αυτός ο στόχος. Αντιθέτως ο κρατικός μηχανισμός θα έπρεπε να θωρακίσει αυτή την προσφορά, να την στηρίξει και να την αξιοποιήσει στο μέγιστο ώστε να επιτύχει τον έναν και μοναδικό της στόχο “την προστασία της ανθρώπινης ζωής και περιουσίας” και του φυσικού περιβάλλοντος, με ότι αυτό συνεπάγεται (εκπαίδευση, υλικοτεχνική ενίσχυση, ένταξη στον σχεδιασμό κοκ).

Ο νέος νόμος 4662/2020 είχε την διάθεση να επιλύσει πολλά από αυτά τα χρόνια προβλήματα και οι άνθρωποι στις κρίσιμες θέσεις για να προωθήσουν αυτές τις αλλαγές είναι αναμφίβολα γνώστες του αντικειμένου. Όμως έχουν μπει οι εθελοντές σε μια ακόμη αντιπυρική περίοδο χωρίς τα απαραίτητα εφόδια. Είναι φυσικά κατανοητό ότι στην περίοδο μιας παγκόσμιας πανδημίας, ένα τέτοιο ζήτημα όπως ο εθελοντισμός ίσως να χάνει την σειρά ιεράρχησης στην λίστα των πολλών υποχρεώσεων της νέας κυβέρνησης. Όμως αυτό το άρθρο υπογραμμίζει ότι το υφιστάμενο πρόβλημα επικρατεί τουλάχιστον τα τελευταία 20 χρόνια και αφορά περισσότερο θέμα κατανόησης παρά οικονομικά εξαρτώμενο.

Είναι απλά θέμα τοποθέτησης. Αν θέλουμε πραγματικά τους εθελοντές θα πρέπει να τους δώσουμε ουσιαστική εκπαίδευση και τα απαραίτητα εργαλεία για να κάνουν την δουλεία για την οποία τους θέλει το κράτος – την πολιτική προστασία. Όπως πάμε το αυτοκίνητο για σέρβις, το περνάμε ΚΤΕΟ για να πιστοποιηθεί η καταλληλότητα του, φοράμε ζώνη ασφαλείας και κράνος στην μηχανή, για να μειώσουμε τις πιθανότητες και επιπτώσεις ενός ατυχήματος και να αυξήσουμε την ασφάλεια μας και των άλλων γύρω μας, έτσι και ο εξοπλισμός των εθελοντών πρέπει να είναι επαρκής και να συντηρείται καταλλήλως.

Η βιωσιμότητα πολλών εθελοντικών οργανώσεων αυτή τη στιγμή κρέμεται στο χείλος του γκρεμού. Αν δεν υπάρξει σταθερή πηγή οικονομικής βοήθειας για αυτές τις ομάδες θα γίνουν με μαθηματική ακρίβεια δύο πράγματα:

  1. Θα γίνονται συνεχώς υποχωρήσεις / παραβλέψεις σε θέματα ασφάλειας (συντήρηση οχημάτων, επισκευή παλαιών και ακατάλληλων υλικών αντί για την αντικατάσταση τους κ.α.) προκειμένου να συνεχίσει να λειτουργεί η ομάδα και να προσφέρει στο κοινωνικό σύνολο, με αποτέλεσμα όμως να αυξηθεί σημαντικά το ρίσκο σε ότι αφορά την επιχειρησιακή εμπλοκή των εθελοντών τόσο για τους ίδιους τους εθελοντές όσο και για τους πολίτες και άλλους άμεσα εμπλεκόμενους, και,
  2. Θα κλείσουν οι ομάδες αφήνοντας ίσως μεγάλες και σημαντικές περιοχές ακάλυπτες.

Υπάρχουν πάρα πολλά παραδείγματα που θα μπορούσαν να αποδείξουν το σημαντικά αυξημένο ρίσκο κατά την επέμβαση των εθελοντικών ομάδων σε περιστατικά έκτακτης ανάγκης τα οποία δεν είναι της παρούσης, υπάρχουν όμως πολλά και δεν είναι αμελητέα.

Το ερώτημα είναι αν πραγματικά το κράτος θέλει τους εθελοντές;

Γιατί αν δεν τους θέλει και δεν θεωρείται σημαντική η προσφορά τους σε ότι αφορά τον σχεδιασμό για την προστασία των πολιτών, θα μπορούσαν να κλείσουν οι ομάδες και έτσι τουλάχιστον το ρίσκο που συνεπάγεται με την εμπλοκή τους με ανεπαρκή εκπαίδευση και εξοπλισμό έχει επιλυθεί. Αν όμως θεωρούνται απαραίτητοι, πρέπει να ληφθούν πάρα πολύ σοβαρά υπόψη τα κριτήρια για την συμμετοχή τους στον αγώνα για την πολιτική προστασία τα οποία είναι τόσο ποσοτικά όσο και ποιοτικά. Ως μια, κατά τ’ άλλα, Ευρωπαϊκή χώρα θα πρέπει να πάρουμε παραδείγματα από το ‘know how’ των γειτόνων μας αλλά και να εφαρμόσουμε τις Ευρωπαϊκές οδηγίες υγιεινής και ασφάλειας (89/391/EEC) που ισχύουν για όλα τα κράτη Μέλη της Ε.Ε. Τότε και μόνο τότε θα μπορούμε να εγγυηθούμε την ποιότητα των υπηρεσιών που προσφέρουμε στους πολίτες και να αντιμετωπίσουμε επαρκώς την ηθική και νομική υποχρέωση στην θωράκιση της υγιεινής και ασφάλειας των εθελοντών μας.

Του Παντελίδη Κίμωνα MSc, MIFireE, CFPA Eur Dip
Principle Fire Consultant – Hydrock UK Υποψήφιος Διδάκτωρ στο Institute for Risk and Disaster Reduction του University College London
Έφορος Δημοσίων Σχέσεων της Ομάδας Εθελοντών Δασοπυροσβεστών Διασωστών
Εθελοντής Πυρονόμος 9ος Π.Σ. Αθηνών

1 Comment

  1.  

    Εξαιρετικο αρθρο Κινωνα, ωστοσο το προβλημα εμφανιζεται τωρα αλλα πηγαζει αρκετα χρονια πισω. Εκεινη την περιφημη 4ετια 2010-2014 οχι μονο η Εκαλη αλλα ολες οι ΜΚΟ επωφεληθηκαν απο αυτα τα κονδυλια της ΠΠ, ομως χωρις να υπαρξει μια στοιχειωδης ερευνα για το ποιος θα παρει και ποσα! Ως γνωστον, δοθηκαν χρηματα σε Εθελοντικες ομαδες που υπηρχαν μονο στα χαρτια, σε ομαδες «φιλων του φραπε» κοκ, με αποτελεσμα σπαταλη χρηματων που θα μπορουσαν να επενδυθουν εκεί που επρεπε. Και φυσικα τα αποτελεσμετα εμφανιζονται μακροπροθεσμα, δηλαδη τωρα!
    Και κατι τελευταιο, θα πιαστω στην ακραια περιπτωση του να κλεισοουν ολες οι Εθ. Ομαδες μονο στα Β.προαστεια που εδρευει η Εκαλη. Τοτε σιγουρα θα πρεπει να βγει ενα επιπλεον 24ωρο περιπολικο(το 9-28 δε θα μπορουσε να καλυψει ολη αυτην την έκταση), με 3μελες πληρωμα και 5 βαρδιες (3 οχταωρα, ρεπο & αδιαθετο) μαζι με το κοστος του οχηματος (σε βαθος χρονου 15ετιας) θα κοστισει λιγο πολυ 30.000€ το μηνα. Αν το 1/10 απο αυτο το κοστος δινοταν στις ομαδες μηνιαιως, τοτε ολοι καταλαβαινουμε ποιος θα ηταν ο κερδισμενος, η κοινωνια στο συνολο της!

Υποβολή απάντησης

Η ηλ. διεύθυνσή σας δεν δημοσιεύεται.


*


Αυτός ο ιστότοπος χρησιμοποιεί το Akismet για να μειώσει τα ανεπιθύμητα σχόλια. Μάθετε πώς υφίστανται επεξεργασία τα δεδομένα των σχολίων σας.