Σιδηροδρομικά ατυχήματα – Μέρος 1ο

 

21/1/2013

Βασικές έννοιες και Ιστορική ανάδρομη. Ο σιδηρόδρομος είναι το σύστημα μεταφοράς επιβατών και εμπορευμάτων με την βοήθεια τροχοφόρων οχημάτων ειδικά κατασκευασμένων για να κυλούν πάνω σε σιδηροτροχιές. Τα οχήματα που ταξιδεύουν πάνω σε αυτές καλούνται τραίνα, συρμοί ή αμαξοστοιχίες που διακρίνονται σε επιβατικές, εμπορικές και στρατιωτικές.

Η Δίολκος ήταν σιδηρόδρομος μήκους 6 Km, που μετέφερε τα πλοία πέρα από τον Ισθμό της Κορίνθου τον 6ο αιώνα π.Χ. Τα φορτηγά που ωθήθηκαν από σκλάβους έτρεχαν σε αυλάκια μέσα σε μια διαδρομή ασβεστόλιθων. Η Δίολκος λειτουργούσε για πάνω από 1300 χρόνια, μέχρι το 900 μ. Χ. Τα πρώτα βαγόνια με έλξη από άμαξες εμφανίστηκαν στην Ελλάδα, τη Μάλτα, και τα μέρη της ρωμαϊκής αυτοκρατορίας. Άρχισαν να λειτουργούν στην Ευρώπη από το 1550 περίπου με ξύλινες ράγες. Ο χρόνος γέννησης του σιδηρόδρομου δεν είναι δυνατόν να καθοριστεί με ακρίβεια, γιατί η ιστορία του αρχίζει με την εφαρμογή της σιδηροτροχιάς και προχωρά μέχρι την ατμομηχανή, με την οποία ταυτίστηκε. Ο πρώτος σιδηρόδρομος είχε έλξη από ατμάμαξα της οποίας η εμφάνιση γίνεται τον 18ο αιώνα και η λειτουργία της στηρίζεται στη μετατροπή του έργου της σταθερής ατμομηχανής του Βατ σε μηχανική έλξη.


Εικόνα 1: Σιδηροδρομικό ατύχημα στην Κίνα

Το 1869 γίνονται τα επίσημα εγκαίνια για την έναρξη των δρομολογίων μεταξύ Θησείου – Πειραιά.


Ο σιδηρόδρομος είναι το αρχαιότερο μέσο μαζικής μεταφοράς και όπως κάθε τεχνολογία έχει και αυτό τα ελαττώματα και τα ατυχήματα του.

Τα σιδηροδρομικά ατυχήματα χωρίζονται σε δυο τύπους αρχικά:

  • Τα ατυχήματα σε ανοιχτό περιβάλλον (Μέρος 1ο)
  • Τα ατυχήματα σε κλειστό περιβάλλον (Μέρος 2ο)

    Θα δούμε ότι μερικές φορές οι δυσκολίες επέμβασης σε τέτοιου είδους ατυχήματα σε ανοιχτούς χώρους είναι τόσες πολλές, που όταν γίνουν σε κλειστό χώρο γίνονται σχεδόν αδύνατο να τις αντιμετωπίσεις. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα, ότι ένα σιδηροδρομικό ατύχημα μπορεί να έχει τεράστιες επιπτώσεις αρχικά σε ανθρώπινες απώλειες και στο περιβάλλον και μετέπειτα σε οικονομικό και τεχνικό επίπεδο.


    1 – Σιδηροδρομικά ατυχήματα σε ανοιχτό περιβάλλον


    Εικόνα 2: Σιδηροδρομικό ατύχημα στην Γερμανία

    Ξεκινώντας το πρώτο μας μέρος, θα επικεντρωθούμε στα σιδηροδρομικά ατυχήματα σε ανοιχτό περιβάλλον.

    Τα τρένα διαχωρίζονται αρχικά σε τρεις μεγάλες οικογένειες, η κάθε μια από τις οποίες έχει και διαφορετικό χαρακτήρα αντιμετώπισης:

  • Τα επιβατηγά τρένα
  • Τα εμπορικά τρένα
  • Τα τρένα μεταφοράς επικίνδυνων υλικών

    Στα ατυχήματα με επιβατικές ή εμπορικές αμαξοστοιχίες, ο αντίκτυπος είναι σταθερά στον χρόνο και στον τόπο. Οι επιπτώσεις στο περιβάλλον και στον άνθρωπο είναι ελαφριές και για να αντιμετωπιστούν χρειάζονται μέσα όπως:

  • Βαριά διάσωση και ανύψωση (διασωστικά, σεισμών, γερανούς, κλιμακοφόρα, βάρκες, …)
  • Ιατρική των καταστροφών (Triage, τοπικό ιατρικό κέντρο, ιατρικά υλικά, …)
    (Ιατρική των Καταστροφών και Πολιτική Προστασία, 05/01/11, άρθρο του Ζαφειρίου Χ)

  • Μέσα πυρόσβεσης (υδροφόρα, δότες νερού και αφρού, αναπνευστικών συσκευών, …)
  • Διοικητική μέριμνα (καντίνα, αλλαγές προσωπικού, υλικά, …)

    Στα ατυχήματα με επικίνδυνα υλικά όμως, ο αντίκτυπος δεν είναι σταθερά στον τόπο και χρόνο. Οι πιθανές επιπτώσεις για τον άνθρωπο και το περιβάλλον είναι σημαντικές. Καταστροφές όπως πυρκαγιές, διαρροή επικίνδυνων υλικών, τοξικά σύννεφα, εκρήξεις, μόλυνση υδάτων αέρα και εδάφους μπορούν να συμβούν. Αυτά μπορούν να έχουν διάρκεια από μερικές ώρες έως και μήνες, αλλά στο περιβάλλον μπορεί να είναι και μακροχρόνιες. Σε τέτοιου είδους ατυχήματα/καταστροφές η επέμβαση είναι ακόμη πιο περίπλοκη γιατί εκτός από τα προαναφερθέντα υλικά επέμβασης θα χρειαστούμε, προσωπικό και υλικά κατάλληλα για την επέμβαση όπως ειδικά οχήματα διυλιστηρίων, χημικών, βιολογικών, πυρηνικών, ξηράς σκόνης, αντι-ρύπανσης, μετάγγισης…


    Εικόνα 3: Εκτροχιασμός τρένου μεταφοράς χημικών στο Βέλγιο

    Σε τέτοια περιστατικά συνήθως πρώτα αντιμετωπίζεται το επικίνδυνο υλικό και μετά το υπόλοιπο περιστατικό. Μην ξεχνάμε πως σε αυτά τα συμβάντα συνήθως είναι αναγκαία η μαζική απομάκρυνση πολιτών και ζωικού κεφαλαίου και πολλές φόρες και εκκένωσης περιοχών (χωρίων, πόλεων, …) για μεγάλο χρονικό διάστημα. Αυτό σημαίνει πως θα χρειαστεί μεγάλη αστυνομική ή/και στρατιωτική δύναμη αλλά και διοικητική μέριμνα για τους πολίτες.

    Οι κυριότερες αίτιες σιδηροδρομικών ατυχημάτων είναι οι εξής:

  • Εκρήξεις/πυρκαγιές (κοινές πυρκαγιές, κακόβουλη πράξη, …)
  • Συγκρούσεις (αμέλεια μηχανοδηγών, παραβίαση κανόνων κυκλοφορίας, …)
  • Εκτροχιασμοί (κακή συντήρηση δικτύου, …)

    Τα κυριότερα προβλήματα που καλούμαστε να αντιμετωπίσουμε σε περιστατικά με επιβατικές και εμπορικές αμαξοστοιχίες σε ανοιχτό πεδίο είναι, ο μεγάλος αριθμός θυμάτων, οι δομικές καταρρεύσεις, μεγάλος χρόνος διάρκειας του συμβάντος, μεγάλος αριθμός πυροσβεστικού – διασωστικού προσωπικού και υλικών, πολυπλοκότητα απεγκλωβισμού και πυρόσβεσης.

    a) Μεγάλος αριθμός θυμάτων

    Μεγάλος αριθμός θυμάτων, λόγο της σφοδρής σύγκρουσης, είναι το αποτέλεσμα σε ατυχήματα με επιβατηγά τρένα. Μέσα σε αυτό, προστίθεται και η δυσκολία στον απεγκλωβισμό των θυμάτων λόγο της εκτεταμένης παραμόρφωσης των βαρίων μετάλλων από τους συρμούς. Εκει προσθέτουμε και το ύψος και την στενότητα των βαγονιών που δεν επιτρέπει πολλά άτομα να εργαστούν την ίδια στιγμή. Εξαιτίας αυτών, μεγαλώνουν και οι “λογικοί” χρόνοι (χρυσή ώρα) απεγκλωβισμού ενός θύματος όπου εκεί μπαίνει και η αναγκαιότητα ενός σωστού TRIAGE (διαλογή θυμάτων). Η αλληλουχία των καταστάσεων όπως σε περίπτωση πυρκαγιάς είναι και αυτές παράγοντας αύξησης του αριθμού των θυμάτων. Εκει μπαίνει και η αναγκαιότητα χρήσης ειδικών ασθενοφόρων για την περίθαλψη πολλών θυμάτων την ίδια στιγμή (πχ. Το μεγαλύτερο ασθενοφόρο του κόσμου, 20/05/10, άρθρο του Ζέρβα Δ.).

    b) Δομικές καταρρεύσεις

    Όταν προκαλείται ένα τέτοιου είδους περιστατικό είναι σπάνιο να μείνουν οι αμαξοστοιχίες στην τροχιά τους. Συνήθως σε έναν εκτροχιασμό, τα βαγόνια τελειώνουν την πορεία τους στο περιβάλλον δίπλα από τις γραμμές (λίμνη, φαράγγι, σπίτια, εργοστάσια, σχόλια, δάσος, …). Το περιβάλλον που καταλαμβάνουν είναι συχνά 1.5 βαγόνι κάθετα τις γραμμές από κάθε πλευρά και 2 φόρες το ύψος του συρμού. Αυτό έχει σαν αποτέλεσμα ότι εάν προκληθεί σε βιομηχανική ζώνη είναι πιθανό να διατρηθεί μια δεξαμενή επικίνδυνων υλικών και να μεταμόρφωση το ατύχημα σε επικίνδυνο και μη ελεγχόμενο. Επίσης μπορεί να συμβεί μέσα σε ένα τούνελ και να προκαλέσει την κατάρρευση αυτού.



    Εικόνα 4: Σύγκρουση τρένου κάτω από ξενοδοχείο στο Helsinki

    c) Χρόνος εργασίας και μέσα

    Αρχικά χρειάζεται ένας τεράστιος αριθμός υγειονομικού προσωπικού και διασωστών. Ταυτόχρονα πρέπει να αποσταλεί και μεγάλος αριθμός οχημάτων και πυροσβεστικό προσωπικό βαριάς διάσωσης, ανύψωσης και υδροφόρων οχημάτων για την αντιμετώπιση πυρκαγιών ή την αποτροπή αυτών. Σε δύσβατες περιοχές, θα χρειαστούν ίσως και τρένα πυρόσβεσης – διάσωσης (πχ. καταπολέμηση πυρκαγιών με την βοήθεια τρένου, 19/11/12, άρθρο κου Ζαφειρίου Χ.) και ελικόπτερα για να μεταφέρουν τα βάρια μηχανήματα δίπλα στο περιστατικό και ύστερα για την απομάκρυνση των τραυματισμένων. Δυσκολίες όμως υπάρχει και στην χρήση των ελικοπτέρων σε περιπτώσεις ιδιαίτερα δύσκολων σημείων ή/και δυσμενών καιρικών συνθηκών. Αυτό σημαίνει πως ίσως χρειαστεί το προσωπικό να μεταφέρει όλα τα υλικά με τα χέρια και η πεζοπορία να διαρκέσει πολλές ώρες και να τους εξοντώσει ψυχικά και σωματικά. Αυτό έχει λοιπόν σαν αποτέλεσμα να αυξηθεί ο χρόνος απόκρισης και έναρξης εργασίας και σαν αποτέλεσμα να μεγαλώσει ο αριθμός των νεκρών και βαριά τραυματισμένων.


    Εικόνα 5: Μεταφορά εξοπλισμού διάσωσης με ειδικό όχημα – τρένο

    d) Πολυπλοκότητα απεγκλωβισμού θυμάτων

    Ο απεγκλωβισμός ατόμων σε περίπτωσης σιδηροδρομικών ατυχημάτων είναι δύσκολη μόνο και μόνο από την κατασκευή του ιδίου του τρένου. Είναι βαρύ όχημα, ψηλό και γερής κατασκευής. Αυτό αυξάνει λοιπόν τους χρόνους και την δυσκολία για τον απεγκλωβισμό των θυμάτων μέσα σε αυτόν. Σε καμιά περίπτωση δεν μπορούν να συγκριθούν με τα κοινά τροχαία ατυχήματα και την διάσωση από αυτά. Έχουμε να κάνουμε με ένα περιβάλλον στενό (λόγο των καθισμάτων) στο εσωτερικό των βαγονιών, υλικά γερής κατασκευής (δυνατά και βάρια μέταλλα). Σε περίπτωση έλλειψης ειδικών και βαρίων εργαλείων κοπής μετάλλων (κοπή με plasma, μεγάλους κόφτες κάθετης κοπής, μεγάλους διαστολείς) ο χρόνος αυτός αυξάνετε ακόμη περισσότερο.

    e) Πυρόσβεση

    Η πυρκαγιά μπορεί να προκληθεί είτε μετά από μια έκρηξη είτε σε συνεπεία μιας πρόσκρουσης. Αυτή θα προκαλέσει μεγάλη θερμοκρασία και ποσότητα καπνών. Η φωτιά μπορεί να είναι λόγος αύξησης του αριθμού των θυμάτων, επειγουσών απεγκλωβισμού θυμάτων (πχ. Λαβή διάσωσης Rautek, 25/05/11, άρθρο κου Ζαφειρίου Χ.) χωρίς να λαμβάνονται τα απαραίτητα μετρά ασφάλειας της υγείας του θύματος (πχ. πρωτόκολλο SAVER, διασωστικά εργαλεία βασικές αρχές και χρήση τους, 28/01/09, άρθρο κου Ρέτσιου Ι. και απεγκλωβισμός θυμάτων από τροχαία ατυχήματα, άρθρο κου Γαιτανίδη Ι.).


    Εικόνα 6: Πυρκαγιά σε τρένο συνεπείας σύγκρουσης

    Στις εμπορικές αμαξοστοιχίες και στα τρένα μεταφοράς επικίνδυνων υλικόν όλα τα παραπάνω μπορούν να αυξηθούν λόγο της παράγωγης τοξικών αερίων, τεράστιων εκρήξεων, μεγάλων πυρκαγιών και φαινομένων των πυρκαγιών (πχ. Τέσσερα επικίνδυνα φαινόμενα στην πυρόσβεση, 31/05/11, άρθρο κου Ζαφειριού Χ.) που αυτά έχουν ως αποτέλεσμα φαινόμενα Domino, δηλαδή το ένα φέρνει το άλλο. Πχ: Ο εκτροχιασμός τρένου μεταφοράς υγραερίου, εκτροχιάζεται μέσα σε μια πόλη, παίρνει φωτιά, και από την έκρηξη αυτού προκαλεί την κατάρρευση διπλανού εμπορικού κέντρου ή ένα τρένο μεταφοράς χημικών συγκρούεται με άλλο τρένο, με αποτέλεσμα την διάτρηση ενός από τα βαγόνια, την παραγωγή τοξικών αερίων και την δηλητηρίαση του σύνολο των κάτοικων ενός διπλανού χωρίου.

    f) Ένταση πυρκαγιών και φαινόμενα αυτών

    Η ένταση των πυρκαγιών και η επικινδυνότητα σε τέτοιου είδους ατυχήματα είναι απερίγραπτη, τόση που πρέπει να χρησιμοποιούνται ειδικές στολές προσέγγισης και υλικά όπως σταθερούς αυλούς πυρόσβεσης για να γίνεται η πυρόσβεση από απόσταση και με ασφάλεια. Σε δεύτερο μέρος έρχονται τα φαινόμενα της πυρκαγιάς όπως το φαινόμενο Bleve, όπου μπορεί να συμβεί σε πολύ μικρο χρονικό διάστημα, πριν ακόμα φτάσουν τα σωστικά συνεργεία και να προκαλέσουν εκρήξεις με δομικές καταρρεύσεις ή/και επέκταση της φωτιάς λόγο εκτίναξης φλεγόμενων αντικειμένων σε απόσταση μέχρι και μισού χιλιομέτρου.

    g) Ανάγκες σε νερό και αφρό

    Είναι τόσο μεγάλες οι ανάγκες σε νερό και αφρό που ίσως εκτός από την χρήση απλών υδροφόρων οχημάτων χρειαστεί να έρθουν ειδικά οχήματα όπως αεροδρομίου ή διυλιστηρίων αλλά και ειδικών αντλιών για να κρατηθεί σταθερή η πίεση άλλα και η ποσότητα νερού που φτάνει στους άυλους πυρόσβεσης. Σε επικίνδυνα υλικά όπου είναι ακατάλληλη η χρήση νερού, θα χρειαστούμε ειδικά οχήματα ξηράς σκόνης αλλά και οχήματα χημικών.

    h) Ανάγκες σε προσωπικό

    Οι ανάγκες σε προσωπικό αυξάνετε δραματικά διότι θα χρειαστούμε προσωπικό για την πυρόσβεση, για την διάσωση – απεγκλωβισμό των θυμάτων αλλά και για την αλλαγή, για ξεκούραση αυτών. Επίσης μην ξεχάσουμε ότι πρέπει να διαχειριστούμε και τα καθημερινά περιστατικά που αυτά δεν παύουν να υπάρχουν κατά την διάρκεια ενός σιδηροδρομικού ατυχήματος. Μιλάμε πια για εκατοντάδες πυροσβέστες αλλά και εξειδικευμένο προσωπικό.

    i) Πυρόσβεση επικίνδυνων υλικών

    Σε αυτού του είδους περιστατικά πολλές φορές η διάρκεια πυρόσβεσης μπορεί να διαρκέσει μέρες. Αρκετές φόρες παίρνεται η απόφαση στο να αφήσουμε να καεί μόνο του ασφαλίζοντας την περίμετρο και τα εκτιθέμενα άλλα βαγόνια ή σημεία, για να μην υπάρξει επέκταση των χημικών λόγο του νερού σε μεγαλύτερη επιφάνεια, που θα μπορούσε να επιφέρει μεγαλύτερη περιβαλλοντική καταστροφή.

    j) Περιβαλλοντική καταστροφή

    Στην περίπτωση διαρροής υγροποιημένων αερίων όπως το φυσικό αέριο, υγραέριο, βουτάνιο, δεν υφίσταται μόλυνση, διότι είναι αέρια που στην επαφή με τον αέρα ατμοποιούνται. Όμως σε περίπτωσης υγρών καυσίμων, η μόλυνση μπορεί να πάρει απρόβλεπτες και επικίνδυνες διαστάσεις για τον άνθρωπο και το περιβάλλον. Είτε θα πρέπει να αφήσουμε να καούν για να μην τα απορροφήσει ο υδροφόρος ορίζοντας ή θα πρέπει να χρησιμοποιήσουμε ειδικά οχήματα ή πλοιάρια περιβαλλοντικών καταστροφών που θα βάλλουν ειδικά φράγματα για να περιορίσουν την διαρροή/καταστροφή. Θα πρέπει να λάβουμε επίσης υπόψη και την πιθανότητα μαζικής απομάκρυνσης πολιτών από το σημείο του ατυχήματος και τον περιβάλλοντα χώρο για να μην εκτεθούν στον κίνδυνο και μεγαλώσει ο αριθμός των θυμάτων από την καταστροφή.

    Εικόνα 7: Τοποθέτηση ειδικών φραγμάτων γύρο από τρένο με διαρροή καυσίμων

    Για να κλείσουμε το κεφάλαιο των σιδηροδρομικών ατυχημάτων σε ανοιχτό περιβάλλον μπορούμε να πούμε ότι πολλές φόρες οι επιχειρησιακές λύσεις που καλούμαστε να δώσουμε είναι σχεδόν ανύπαρκτες διότι παρουσιάζουν τεράστιες δυσκολίες όπου η πυροσβεστική υπηρεσία δεν είναι προετοιμασμένη για τέτοιου είδους ατυχήματα και δεν διαθέτει τον κατάλληλο εξοπλισμό για τέτοιου είδους μαζική καταστροφή.

    Όλο το σύστημα πολίτικης προστασίας (πυροσβεστικό σώμα, ελληνική αστυνομία, εθνικό κέντρο άμεσης βοηθείας, τοπική αυτοδιοίκηση, στρατός …) θα πρέπει να διαχειριστεί το συμβάν με οργάνωση, συνέχεια και συνεπεία (πχ. Εισαγωγή στο σύστημα διαχειρίσεως συμβάντων, άρθρο του Γεωργακόπουλου Α.). Πρέπει να βρεθούν υποδομές κατάλληλες να διαχειριστούν γρήγορα έναν τεράστιο αριθμό θυμάτων (TRIAGE) και μεταφοράς αυτών σε κατάλληλους υγειονομικούς σχηματισμούς (νοσοκομεία) μέσα σε λογικά περιθώρια για να αυξηθούν οι δυνατότητες επιβίωσης αυτών, ειδικά σε επιβατηγά τρένα. Θα πρέπει σύγχρονος να γίνει κατάσβεση των επικίνδυνων και ισχυρών πυρκαγιών που θα ξεσπάσουν ειδικά σε τρένα μεταφοράς επικίνδυνων υλικών. Θα πρέπει να γίνουν μαζικές απομακρύνσεις πολιτών από το συμβάν σε ασφαλή τοποθεσία για να μην έχουμε φαινόμενα Domino σε περίπτωση εκρήξεων λόγο των φαινομένων των πυρκαγιών ή μόλυνσης του αέρα και των υδάτων.

    Πηγή κείμενου:

  • www.el.wikipedia.org, Σιδηρόδρομος
  • www.ose.gr, Ιστορία
  • www.lesapeurpompier.fr, Accidents ferroviaires

    Πηγή φωτογραφιών: Διαδίκτυο

    Για το Fire.gr, Ζαφειρίου Στέφανος, διαχειριστής Κινδύνου – Κρίσεων και Αντιμετώπισης Εκτάκτων Αναγκών

  • Κάντε το πρώτο σχόλιο

    Υποβολή απάντησης

    Η ηλ. διεύθυνσή σας δεν δημοσιεύεται.


    *


    Αυτός ο ιστότοπος χρησιμοποιεί το Akismet για να μειώσει τα ανεπιθύμητα σχόλια. Μάθετε πώς υφίστανται επεξεργασία τα δεδομένα των σχολίων σας.