Αναγνώριση των φυσικών κινδύνων που μπορούν να πλήξουν ένα σχολικό περιβάλλον ή μια ευρύτερη περιοχή

Προστέθηκε από FRN στις 2 Νοεμβρίου 2018. · No Comments · Μοιραστείτε αυτό το άρθρο

Κατηγορία Ειδική αρθρογραφία, Πολιτική Προστασία

Widgetized Section

Go to Admin » Appearance » Widgets » and move Gabfire Widget: Share into that BigPicture-Share zone

 
Share Button

Μελέτη περίπτωσης Σχολικής μονάδας

Του Βάιου Δ. Κατσέα

Οικονομολόγος – Εκπαιδευτικός, MBA, Med
Ειδικευόμενος στη Διαχείριση Σχολικών Κινδύνων και Κρίσεων
Στο Εθνικό & Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών

Περίληψη

Το παρόν άρθρο ασχολείται με την σχολική ασφάλεια και την ελαχιστοποίηση του κινδύνου καταστροφών στο σχολικό περιβάλλον. Σκοπός του παρόντος άρθρου είναι η μελέτη των φυσικών κινδύνων που μπορεί να πλήξουν ένα σχολικό περιβάλλον ή μια ευρύτερη περιοχή. Στην προκειμένη περίπτωση η υπό μελέτη σχολική μονάδα βρίσκεται στην Ανατολική Αττική και συγκεκριμένα στην περιοχή Μαρκόπουλο – Ωρωπού. Αρχικά γίνεται αναφορά στο ιστορικό κατασκευής της σχολικής μονάδας, έπειτα αναγνωρίζονται οι φυσικοί κίνδυνοι στην ευρύτερη περιοχή (ιστορικότητα καταστροφών, ευπάθεια κλπ.) και καταγράφονται οι γενικές επιπτώσεις των κινδύνων αυτών στη σχολική κοινότητα. Τέλος, με βάση την καταγραφή των φυσικών κινδύνων, προτείνονται μέτρα για τη Μείωση του Κινδύνου Καταστροφών. Απώτερος στόχος αυτού του άρθρου είναι η υπεύθυνη και προληπτική συμπεριφορά για τη δημιουργία ενός ασφαλούς σχολικού κλίματος.

  1.      Εισαγωγή

Οι φυσικές καταστροφές επηρεάζουν εκατομμύρια ζωές κάθε χρόνο. Από τις πλημμύρες, τους σεισμούς, τα θαλάσσια σεισμικά κύματα (τσουνάμι) και τους τυφώνες, οι συνέπειες μπορεί να είναι καταστροφικές για τους πληθυσμούς που έχουν πληγεί από την κρίση. Ο αντίκτυπος των φυσικών καταστροφών σε μία ευάλωτη πληθυσμιακή ομάδα, όπως τα παιδιά των σχολείων σε πολλές περιπτώσεις μπορεί να είναι καταστροφικός, καθώς τα σχολεία και οι εκπαιδευτικές δομές καταστρέφονται, μαθητές και εκπαιδευτικοί εκτοπίζονται από τα σχολεία για σημαντικό χρονικό διάστημα και μακροπρόθεσμα υποφέρουν και από άλλες δευτερογενείς επιπτώσεις.

Σε παγκόσμιο επίπεδο, πολλά σχολικά κτίρια είναι ιδιαίτερα ευάλωτα στους σεισμούς και σε άλλες φυσικές καταστροφές. Τα γεγονότα του παρελθόντος επιβεβαιώνουν με σαφήνεια τις καταστροφικές συνέπειες στα σχολικά κτίρια. Παρά τον κρίσιμο ρόλο που παίζουν τα σχολεία στη ζωή των ανθρώπων, υπάρχουν πολλά εμπόδια στην προσπάθεια βελτίωσης της ασφάλειας των σχολείων από τους φυσικούς κινδύνους.

Κατά την τελευταία δεκαετία, σε παγκόσμιο επίπεδο γίνεται προσπάθεια από ιδρύματα χρηματοδότησης της ανάπτυξης, τον ΟΗΕ και ΜΚΟ, ώστε να καταστούν τα περιβάλλοντα των σχολείων πιο ανθεκτικά στις καταστροφές. Παρά τις προσπάθειες όμως αυτές η ασφάλεια των σχολείων σε πολλές χώρες που πλήττονται από καταστροφές είναι ανύπαρκτη.

Στην παρούσα εργασία θα εξετάσουμε πως οι φυσικοί κίνδυνοι μπορούν να πλήξουν την ασφάλεια μιας σχολικής μονάδας και της ευρύτερης περιοχής όπου αυτή βρίσκεται. Συγκεκριμένα θα αναγνωρίσουμε και θα αναλύσουμε τους φυσικούς κινδύνους που περιβάλλουν το Επαγγελματικό Λύκειο (ΕΠΑΛ) Μαρκοπούλου – Ωρωπού.

2.      Ιστορικό κατασκευής

Το Επαγγελματικό Λύκειο Μαρκοπούλου – Ωρωπού, βρίσκεται στον Δήμο Ωρωπού[1] και συγκεκριμένα στη Δημοτική Ενότητα Μαρκοπούλου[2] (πρώην Κοινότητα Μαρκοπούλου) σε απόσταση 400 μέτρων περίπου από την παραλία Μαρκοπούλου, στις δυτικές ακτές του Νότιου Ευβοϊκού κόλπου.

Αρχικά η σχολική μονάδα από τα μέσα της δεκαετίας του 1980 φιλοξενούνταν σε κτίριο των παλαιών φυλακών Ωρωπού, κατασκευής του 1906. Η επικινδυνότητα από την παλαιότητα του κτιρίου, καθώς και η αυξανόμενη ζήτηση για αίθουσες σε συνδυασμό με την τοποθεσία του [πάνω στην ακτογραμμή] επέτειναν την ανάγκη για εξεύρεση νέας σχολικής στέγης.


Εικόνα 1: Δορυφορική αεροφωτογραφία παλαιών φυλακών Ωρωπού στο κέντρο της οποίας διακρίνεται το παλαιό σχολικό συγκρότημα κατά μήκος της ακτογραμμής, όπου στεγαζόταν το παλιό ΕΠΑΛ. (Πηγή: Ελληνικό Κτηματολόγιο ΑΕ).

Συγκεκριμένα η περιοχή όπου επιλέχθηκε να κατασκευαστεί το νέο σχολείο απέχει 1 χιλιόμετρο περίπου από την Σκάλα Ωρωπού[3] και 2 χιλιόμετρα από το Μαρκόπουλο Ωρωπού. Η τοπογραφία της περιοχής χαρακτηρίζεται από χαμηλό υψόμετρο (4μ.) μιας και το μεγαλύτερο μέρος της είναι πεδινή περιοχή με ήπιο ανάγλυφο, ενώ οι εντονότερες εξάρσεις του οποίου σχηματίζουν λόφους δεν ξεπερνούν τα 150 μέτρα.


Εικόνα 2: Δορυφορική φωτογραφία της ευρύτερης περιοχής, όπου διακρίνεται η περιοχή κατασκευής του ΕΠΑΛ. (Πηγή: Google maps).

Η διαδικασία ξεκίνησε από την τότε Κοινότητα Μαρκοπούλου, σε συνεργασία με τον τότε Οργανισμό Σχολικών Κτιρίων Α.Ε. (ΟΣΚ)[4] [Κτιριακές Υποδομές Α.Ε.[5] σήμερα] για την κατασκευή, της σχολικής μονάδας. Μετά από αίτημα του Κοινοτικού Συμβουλίου, εγκρίθηκε η Προγραμματική Σύμβαση από τον ΟΣΚ και στη συνέχεια εκδόθηκε πρακτικό καταλληλότητας του οικοπέδου και παραχωρήθηκε ο χώρος στον ΟΣΚ. Αφού πάρθηκαν οι απαραίτητες εγκρίσεις, δασαρχείου, αρχαιολογικής υπηρεσίας, συντάχθηκαν ειδικές γεωλογικές και γεωτεχνικές μελέτες, λόγω και της ιδιαιτερότητας του εδάφους καθώς και οι κτιριακές προμελέτες για την ίδρυση της νέας σχολικής μονάδας του ΕΠΑΛ και το κυριότερο εγκρίθηκε το Τοπικό Ρυμοτομικό Σχέδιο για 2.500 τμ. δόμησης.

Το κτίριο άρχισε να κατασκευάζεται το 2003 από τον ΟΣΚ καθώς βάσει των διατάξεων του Ν. 2218/1994[6], όπως συμπληρώθηκε από τον Ν. 2240/1994[7], ο προγραμματισμός, η μελέτη και η κατασκευή σχολικών κτιρίων στο νομό Αττικής ενέπιπτε αποκλειστικά στην αρμοδιότητα του ΟΣΚ. Παραδόθηκε προς χρήση το 2005, έτος πρώτης λειτουργίας του σχολείου.


Εικόνα 3: Δορυφορική αεροφωτογραφία κάτοψης σχολικής μονάδας. (Πηγή: Google maps)

Η σχολική μονάδα κατασκευάστηκε βάσει σύγχρονων προδιαγραφών, σύμφωνα με τον Οδηγό Μελετών[8] ανέγερσης σχολικών κτιρίων του ΟΣΚ, ενώ η μελέτη που εκπονήθηκε από μηχανικούς του Οργανισμού, έγινε σύμφωνα με την εφαρμογή του Ελληνικού Αντισεισμικού Κανονισμού (ΕΑΚ 2000)[9]. Το κυρίως κτίριο του σχολικού συγκροτήματος αποτελείται από ισόγειο και δύο ορόφους στο οποίο βρίσκονται 10 αίθουσες διδασκαλίας, η βιβλιοθήκη, τα γραφεία των εκπαιδευτικών, της διεύθυνσης και της γραμματείας καθώς και το κυλικείο. Τα ηλεκτρομηχανολογικά εργαστήρια, το εργαστήριο Η/Υ και το σχεδιαστήριο βρίσκονται στο βοηθητικό κτίριο που αποτελείται από ισόγειο και έναν όροφο. Σε κάθε όροφο επίσης υπάρχουν εγκαταστάσεις υγιεινής. Επίσης ξεχωριστό τμήμα του κτιρίου αποτελεί η αίθουσα πολλαπλών εκδηλώσεων (αμφιθέατρο) καθώς και χώροι υγιεινής (εξωτερικά WC) και τα οποία ανεγέρθηκαν σε ύστερο χρόνο από την κατασκευή του σχολικού κτιρίου. Ο προαύλιος χώρος αποτελείται από αθλητικές εγκαταστάσεις (γήπεδα μπάσκετ και 5×5) καθώς και από μικρή κερκίδα τεσσάρων διαζωμάτων με οπλισμένο σκυρόδεμα.

Εικόνα 4: Νότια πρόσοψη του σχολικού συγκροτήματος. Δεξιά το κυρίως κτίριο με τις αίθουσες διδασκαλίας και αριστερά οι αίθουσες των εργαστηρίων. (Πηγή: www.epal-markop.att.sch.gr).


Εικόνα 5: Φωτογραφία στην οποία διακρίνεται ο προαύλιος χώρος, το γήπεδο μπάσκετ και η κερκίδα. Δεξιά διακρίνεται η αίθουσα πολλαπλών χρήσεων. (Πηγή: Κατσέας, 2016).

3.      Φυσικοί κίνδυνοι στην ευρύτερη περιοχή

Η Ελλάδα κατέχει την πρώτη θέση από άποψη σεισμικότητας στην Ευρώπη και την έκτη παγκοσμίως. Είναι γενικά αποδεκτό ότι η μείωση των επιπτώσεων των καταστροφών μπορεί να επιτευχθεί όταν οι πολίτες έχουν ενημέρωση σχετικά με τα μέτρα αντισεισμικής προστασίας που πρέπει να λάβουν, πριν, κατά τη διάρκεια και μετά από μία καταστροφή. Σε ότι αφορά τη σχολική κοινότητα, καθοριστικής σημασίας είναι η ανάπτυξη κουλτούρας πρόληψης των καταστροφών στους εκπαιδευτικούς και στους μαθητές με διαρκή ενημέρωση και εκπαίδευση.

Κατά το παρελθόν η περιοχή του Ωρωπού έχει δώσει έναν από τους καταστροφικότερους σεισμούς του 20 αιώνα στη χώρα μας. Συγκεκριμένα 80 χρόνια πριν (20 Ιουλίου του 1938), σεισμός μεγέθους 6,0 βαθμών της κλίμακας ρίχτερ έπληξε την περιοχή του Ωρωπού, όπου εντοπίστηκε το επίκεντρο. Η μέγιστη μακροσεισμική ένταση εντοπίσθηκε στην περιοχή του Ωρωπού (VIII). Συνεπεία του σεισμού 18 άνθρωποι σκοτώθηκαν και 107 τραυματίσθηκαν εκ των οποίων οι 17 σοβαρά. Οι βλάβες που προκλήθηκαν σε σπίτια και δημόσια κτίρια ήταν σοβαρές. Τα κτίρια των παλαιών φυλακών όπου στεγάστηκε το παλαιό ΕΠΑΛ, σχεδόν κατέρρευσαν. Ακόμα από το σεισμό 8.000 άτομα έμειναν άστεγοι και προκλήθηκαν φαινόμενα κατολισθήσεων στη Μαλακάσα, καθώς και ρευστοποιήσεις εδαφών στη Σκάλα Ωρωπού, στο Χαλκούτσι και τα Νέα Παλάτια. Από τους μετασεισμούς προκλήθηκαν ρήγματα στην παραλιακή ζώνη μεταξύ Σκάλας Ωρωπού και Χαλκουτσίου [1].

Η περιοχή που ανεγέρθηκε το σχολικό συγκρότημα απέχει περίπου 3,7 χιλιόμετρα από το επίκεντρο του σεισμού του 1938 (βλ. χάρτη εικόνα 6) ενώ από την άποψη της σεισμικής επικινδυνότητας σύμφωνα με τον Νέο Χάρτη Σεισμικής Επικινδυνότητας (ΝΧΣΕΕ)[10] εντάσσεται στην ζώνη σεισμικής επικινδυνότητας II, με σεισμική επιτάχυνση εδάφους στα 0,32 [2].


Εικόνα 6: Δορυφορική φωτογραφία της περιοχής, όπου διακρίνεται η Σκάλα Ωρωπού και το Μαρκόπουλο Ωρωπού. Με κόκκινη κουκίδα επισημαίνεται το επίκεντρο του σεισμού του 1938 και η μπλε γραμμή απεικονίζει την απόσταση από τη σχολική μονάδα. (Πηγή: ArcGIS.com).

Λαμβάνοντας υπόψη ότι μετά από ένα σεισμό μπορούν να εκδηλωθούν συνοδά γεωλογικά φαινόμενα και τα οποία μπορεί να προκαλέσουν ακόμα μεγαλύτερες επιπτώσεις στην πληγείσα περιοχή, όπως κατολισθήσεις, τσουνάμι, σεισμικές πυρκαγιές, ρευστοποιήσεις εδαφών στην παρούσα περίπτωση εξετάζεται ένας ακόμα κίνδυνος που μπορεί να πλήξει τη σχολική μονάδα και την ευρύτερη περιοχή, είναι τα παλιρροϊκά κύματα βαρύτητας, γνωστά ως tsunamis. Το τσουνάμι είναι δευτερογενές συνοδό φαινόμενο, συνήθως μετά την εκδήλωση κάποιου υποθαλάσσιου σεισμού. Παρότι στη χώρα μας κατά τα τελευταία χρόνια δεν έχει υπάρξει ένα τέτοιο καταστροφικό γεγονός, δεν είναι καθόλου άγνωστο παρότι η σημασία του κινδύνου αυτού έχει αγνοηθεί εντελώς. Κατά το παρελθόν όμως η Ελλάδα έχει γνωρίσει αυτό τον κίνδυνο, που έχει αποδειχτεί καταστροφικός.

Ένα τέτοιο γεγονός έλαβε χώρα, όταν εφτά ημέρες μετά τον κυρίως σεισμό του 1938 στον Ωρωπό, ένας μετασεισμός μεγέθους 5R προκάλεσε τσουνάμι ύψους 2 μέτρων, που έπληξε την παραλία των Αγίων Αποστόλων στον Κάλαμο, 10 χιλιόμετρα περίπου από τον Ωρωπό. Σύμφωνα με τις μαρτυρίες η θάλασσα μπήκε στα μαγαζιά και στο πέρασμα της παρέσυρε τραπεζοκαθίσματα και έβγαλε τις βάρκες στη στεριά [3].

Επίσης ένα παρόμοιο γεγονός, πιο καταστροφικό καταγράφεται το 1956 από την ισχυρή σεισμική δόνηση (7,8R) που έπληξε την Αμοργό και τα νησιά του κεντρικού Αιγαίου. Αμέσως μετά το σεισμό ένα τσουνάμι ύψους 30 μέτρων έπληξε τις νοτιοανατολικές ακτές της Αμοργού, το κεντρικό Αιγαίο, ενώ έγινε αισθητό ακόμα και στον νότιο Ευβοϊκό κόλπο [4]. Το γεγονός αυτό έρχεται να ενισχύσει και έρευνα [5] για τον κίνδυνο τσουνάμι στην Ελλάδα και την ευρύτερη περιοχή στην οποία καταγράφεται εκδήλωση τσουνάμι στο Ευβοϊκό κόλπο στις 18 Αυγούστου 1853, μετά από σεισμική δόνηση 7 βαθμών της κλίμακας ρίχτερ.


Χάρτης 1: Γεωγραφική κατανομή εκδήλωσης τσουνάμι στην Ελλάδα από την αρχαιότητα έως το 1986. Στο χάρτη διακρίνουμε ότι στην περιοχή του Νότιου Ευβοϊκού κόλπου έχουν εκδηλωθεί τέτοια γεγονότα κατά το παρελθόν. (Πηγή: Papazachos, Koutitas, Hatzidimitriou, Karacostas & Papaioannou, 1986)

Με δεδομένο τις καταγραφές για ένα τέτοιο φαινόμενο στον κόλπο του νότιου ευβοϊκού και την σεισμικότητα της περιοχής, ένας τέτοιος κίνδυνος δεν θα μπορούσε να αγνοηθεί. Το γεγονός ότι η σχολική μονάδα απέχει περίπου 400 μέτρα από την παραλιακή ζώνη και η πεδινή τοπογραφία της περιοχής, την καθιστά ευάλωτη.


Εικόνα 7: Δορυφορική φωτογραφία στην οποία εμφαίνεται το σχολικό συγκρότημα και με μπλε γραμμή επισημαίνεται η απόσταση του από την παραλία Μαρκοπούλου Ωρωπού. (Πηγή: ArcGIS.com).

Ένας τρίτος παράγοντας κινδύνου που μπορεί να επηρεάσει τη σχολική μονάδα και την περιοχή είναι οι πλημμύρες. Είναι γεγονός ότι περίπου το 90% των ζημιών των φυσικών καταστροφών παγκοσμίως σχετίζονται με τις πλημμύρες και στην Ελλάδα αποτελούν την συχνότερη μορφή καταστροφών, με συχνότητα μεγαλύτερη και από αυτή των σεισμών [6].

Αναλύοντας τη φυσική ευπάθεια της περιοχής όπου βρίσκεται η σχολική μονάδα με βάση στοιχεία αναφορών για πλημμύρες, βλέπουμε ότι κατά το πρόσφατο παρελθόν στην ευρύτερη περιοχή (Σκάλα Ωρωπού) έλαβαν χώρα δύο τέτοια καταστροφικά γεγονότα. Τον Νοέμβριο του 2001 μετά από ισχυρή βροχόπτωση 24 ωρών, προκλήθηκε πλημμύρα με αποτέλεσμα 26 κατοικίες να επηρεαστούν και η συνολική άμεση ζημιά να φτάσει τις 115.792, 50 €. Ένα δεύτερο γεγονός συνέβη και πάλι δύο χρόνια μετά τον Ιανουάριο του 2003 και πάλι στην ίδια περιοχή, το αποτέλεσμα ήταν να προκληθούν βλάβες σε ακίνητα και των οποίων η ζημιά έφτασε τις 85.408, 42 € [7].

Πίνακας 1: Ιστορικές Πλημμύρες Δήμου Ωρωπού. (Πηγή: Σχέδιο Διαχείρισης Κινδύνων Πλημμύρας των Λεκανών Απορροής Ποταμών του Υδατικού Διαμερίσματος Ανατολικής Στερεάς Ελλάδας, Υπουργείο Περιβάλλοντος & Ενέργειας, 2017).

α/α Τοποθεσία Πλημμύρας Ονομασία Πλημμύρας Ημερομηνία Πλημμυρικού γεγονότος
1 Π.Ε. ΑΤΤΙΚΗΣ, ΣΙΚΑΜΙΝΟΥ ΣΙΚΑΜΙΝΟΥ 03.11.01 03/11/2001
2 Π.Ε. ΑΤΤΙΚΗΣ, ΩΡΩΠΟΥ ΩΡΩΠΟΥ 03.11.01 03/11/2001
3 Π.Ε. ΑΤΤΙΚΗΣ, ΩΡΩΠΟΥ ΩΡΩΠΟΥ 24.01.03 24/01/2003
4 Π.Ε. ΑΤΤΙΚΗΣ, ΩΡΩΠΟΥ ΩΡΩΠΟΥ 30.12.12 30/12/2012

Οι διάφορες κατά καιρούς οικιστικές πιέσεις και ανθρώπινες παρεμβάσεις, έχουν αλλοιώσει την φυσική μορφολογία της ευρύτερης περιοχής με κάθε είδους επιχωματώσεις και παρεμβάσεις στις κοίτες. Αιτία των καταστροφών υπήρξαν τα μπαζωμένα ρέματα (ακόμη και με κτίσματα μέσα στις κοίτες τους) και η έλλειψη μέτρων για την αντιμετώπιση του προβλήματος των αποψιλωμένων από τις πυρκαγιές βουνών της περιοχής.

Τέλος, αν και σε κοντινή απόσταση από την περιοχή της παραλίας Μαρκοπούλου, όπου βρίσκεται το σχολείο δεν έχουν παρατηρηθεί πυρκαγιές κατά το παρελθόν, ο κίνδυνος εκδήλωσης πυρκαγιάς πάντα υπάρχει. Η  ακινδυνότητα της περιοχής σχετίζεται με το γεγονός ότι στην ευρύτερη περιοχή επικρατεί αραιή και χαμηλή βλάστηση. Αυτό που προκύπτει από τα αρχεία καταγραφής του Πυροσβεστικού Σώματος έχουν εκδηλωθεί στην περιοχή πυρκαγιές αγροτοδασικών εκτάσεων μικρής κλίμακας [8].

4.      Επιπτώσεις των καταστροφών

Οι επιπτώσεις αυτών των καταστροφικών φυσικών φαινομένων έχουν άμεσο ή έμμεσο αντίκτυπο στους πληθυσμούς των περιοχών όπου αυτά παρατηρούνται. Περισσότερο δε οι σχολικές μονάδες οι οποίες φιλοξενούν μαθητές, άρα μία ευάλωτη πληθυσμιακή ομάδα. Οι φυσικές καταστροφές μπορεί να βλάψουν δυσαναλόγως τα παιδιά, συχνά με έμμεσες μακροχρόνιες επιπτώσεις.

Συγκεκριμένα, οι επιπτώσεις στη σχολική κοινότητα μπορεί να είναι οι εξής [9]:

  • Μία καταστροφή μπορεί να βλάψει τη σωματική υγεία των παιδιών. Για παράδειγμα μπορεί να προκαλέσει τραυματισμό και στη χειρότερη εκδοχή θάνατο, επίσης μπορεί να προκαλέσει και έμμεσες επιπτώσεις, όπως υποσιτισμό κ.α.
  • Επιπλέον από μία καταστροφή μπορούν να δημιουργηθούν προβλήματα ψυχικής υγείας. Μία καταστροφή από μόνη της μπορεί να προκαλέσει άγχος και τρόμο, αλλά η ψυχολογική βλάβη που μπορούν να υποστούν τα παιδιά, προέρχεται κυρίως από τις ζημιές στα σπίτια τους, από την θλίψη απώλειας αγαπημένων προσώπων κλπ.
  • Τέλος από τις καταστροφές μπορεί να διακοπεί η εκπαίδευση των παιδιών, αναστέλλοντας έτσι το δικαίωμα των παιδιών στην εκπαίδευση, καθώς αυτό δημιουργεί αποδιοργάνωση της ευρύτερης κοινωνίας. Δεν είναι λίγες οι περιπτώσεις που παιδιά από υποβαθμισμένες χώρες εγκαταλείπουν το σχολείο μετά από μία καταστροφή.

5.      Μέτρα μείωσης του κινδύνου των καταστροφών

Συγκεντρώνοντας το σχετικό ιστορικό των φυσικών κινδύνων που περικλείουν τη σχολική μονάδα και την ευρύτερη περιοχή, μπορούμε να αξιοποιήσουμε τη γνώση αυτή προς την κατεύθυνση του μετριασμού του κινδύνου των καταστροφών στη συγκεκριμένη σχολική μονάδα.

Για να αυξηθούν οι πιθανότητες ελαχιστοποίησης των επιπτώσεων στα παιδιά, πρέπει να ληφθούν μέτρα πριν την εμφάνιση μιας καταστροφής. Για κάθε κίνδυνο που αναγνωρίζεται θα πρέπει να ληφθούν μέτρα με στόχο την δημιουργία ενός σχεδίου μετριασμού των επιπτώσεων. Τα μέτρα που προτείνονται είναι τα εξής:

  • Προσδιορισμός των φυσικών κινδύνων που εγκυμονούν για το σχολείο σε συνεργασία με τις τοπικές ή κρατικές αρχές διαχείρισης εκτάκτων αναγκών (Πυροσβεστική, Αστυνομία, Δήμος, ΕΚΑΒ κ.λπ.), σύμφωνα με το ιστορικό καταγραφής των φυσικών καταστροφών της ευρύτερης περιοχής.
  • Διατήρηση της ασφάλειας του σχολείου μέσω της διαχείρισης των κινδύνων με την εμπλοκή όλων των χρηστών του κτιρίου, μαθητών, εκπαιδευτικών και γονέων σε δράσεις σχετικά με την πρόληψη των καταστροφών.
  • Επένδυση στην εκπαίδευση των μαθητών όσον αφορά την πρόληψη και την ετοιμότητα έναντι των καταστροφών. Διδασκαλία μαθημάτων στα πλαίσια της εκπαιδευτικής διαδικασίας σχετικά με την πρόληψη, την ετοιμότητα και γενικά την ανάπτυξη κουλτούρας έναντι των κινδύνων από φυσικές καταστροφές.
  • Επίσκεψη της πυροσβεστικής, της αστυνομίας και του ΕΚΑΒ στη σχολική μονάδα, για ενημέρωση μαθητών και εκπαιδευτικών σχετικά με τους κινδύνους που μπορεί να βλάψουν την ασφάλεια του σχολικού κτιρίου και τα μέτρα που πρέπει να λάβουν ώστε να ελαχιστοποιηθούν αυτοί οι κίνδυνοι.
  • Σχεδιασμός και εφαρμογή ασκήσεων ετοιμότητας [στα πλαίσια του σχεδίου εκτάκτου ανάγκης] σχετικά με φυσικούς κινδύνους (σεισμό, πλημμύρα, πυρκαγιά και τσουνάμι) που έχουν συμβεί κατά το παρελθόν και μπορεί να προκύψουν στην ευρύτερη περιοχή.
  • Έγκαιρη ανάπτυξη σχεδίου εκτάκτου ανάγκης για κάθε τύπο καταστροφής σε επίπεδο τάξης και ολόκληρου του σχολικού συγκροτήματος. Το σχέδιο θα περιλαμβάνει τρόπους ασφαλούς διαφυγής, εκκένωσης του κτιρίου και προσδιορισμού των χώρων καταφυγής για κάθε τύπο φυσικής καταστροφής. Στο σχέδιο λαμβάνεται ειδική μέριμνα για ειδικές περιπτώσεις, όπως παιδιά με κινητικά και άλλα προβλήματα που συνυπάρχουν στο σχολικό περιβάλλον.
  • Επικαιροποίηση του σχεδίου εκτάκτου ανάγκης όταν αυτό απαιτείται, συνήθως κατά την έναρξη του σχολικού έτους και όταν αλλάζει το δυναμικό του σχολείου ή όταν έχουμε νέα δεδομένα στην περιοχή, πχ. αλλαγή ζώνης επικινδυνότητας σεισμών.
  • Έλεγχος, συντήρηση και αποκατάσταση τυχόν δομικών βλαβών των κτιριακών εγκαταστάσεων της σχολικής μονάδας. Συνήθως πριν την έναρξη του σχολικού έτους πρέπει να γίνεται επιθεώρηση του κτιρίου από αρμόδιους μηχανικούς. Σύμφωνα με τον Ν. 3643/2006[11] η αρμοδιότητα αυτή ανήκει στους Δήμους, οι οποίοι μεριμνούν για την κατασκευή, διαχείριση και βελτίωση των υλικοτεχνικών υποδομών και κυρίως για τη συντήρηση των σχολικών κτιρίων.
  • Συντήρηση των μη δομικών στοιχείων της σχολικής μονάδας για τη μείωση της μη δομικής τρωτότητας. Και πάλι πριν την έναρξη κάθε έτους η διεύθυνση του σχολείου σε συνεργασία με τον Δήμο Ωρωπού θα πρέπει να ελέγχει τα στοιχεία επικινδυνότητας μη δομικής τρωτότητας, όπως παράθυρα και πόρτες, τον φωτισμό, τις ηλεκτρικές εγκαταστάσεις, τις εγκαταστάσεις θέρμανσης, ύδρευσης και αποχέτευσης καθώς και το περιεχόμενο του κτιρίου όπως, τις μονάδες H/Y, τις βιβλιοθήκες, ντουλάπες κλπ.
  • Άρση των επικινδυνοτήτων μη δομικής τρωτότητας, όπως κατάλληλη στερέωση βαρέων αντικειμένων, αλλαγή θέσης επίπλων κ.λπ.
  • Μέριμνα μεταστέγασης, όπου είναι εφικτό, της βιβλιοθήκης και του εξοπλισμού των εργαστηρίων μηχανολογίας, από το ισόγειο που στεγάζονται σε ανώτερο επίπεδο.

Σε κάθε περίπτωση στόχος των παραπάνω μέτρων είναι:

  • Να περιοριστεί ο αριθμός των θυμάτων
  • Να εξασφαλιστεί η ασφαλής έξοδος διαφυγής
  • Να περιοριστεί το κόστος των ζημιών και
  • Να βελτιωθεί η ασφάλεια και η λειτουργικότητα του κτιρίου.

Βιβλιογραφικές αναφορές – Πηγές

  • Γενική Διεύθυνση Έργων: Διεύθυνση Μελετών Συμβατικών Έργων. (2008). Οδηγός Μελετών για Διδακτήρια όλων των Βαθμίδων Εκπαίδευσης. Αθήνα. Ανακτήθηκε από http://www.osk.gr/UserFiles/File/Odigos_Meleton.pdf
  • [5] Centre for Research on the Epidemiology of Disasters CRED. (2006). EM-DAT | The international disasters database. Springer. Retrieved from http://www.emdat.be/
  • Δήμος Ωρωπού. (χ.χ.). Ανακτήθηκε 29 Μαρτίιου 2018, από http://www.oropos.gov.gr/
  • Εφημερίς της Κυβερνήσεως της Ελληνικής Δημοκρατίας (1994α). Ίδρυση νομαρχιακής αυτοδιοίκησης, τροποποίηση διατάξεων για την πρωτοβάθμια αυτοδιοίκηση και την περιφέρεια και άλλες διατάξεις. ΦΕΚ 90, τ.Α΄/13.06.1994.
  • Εφημερίς της Κυβερνήσεως της Ελληνικής Δημοκρατίας (1994β). Συμπλήρωση διατάξεων για τη Νομαρχιακή Αυτοδιοίκηση και άλλες διατάξεις. ΦΕΚ 153, τ.Α΄/16.09.1994.
  • Εφημερίς της Κυβερνήσεως της Ελληνικής Δημοκρατίας (2006). Κύρωση του Κώδικα Δήμων και Κοινοτήτων. ΦΕΚ 114, τ.Α΄/08.06.2006.
  • [7] Karagiorgos, K., Thaler, T., Heiser, M., Hübl, J., & Fuchs, S. (2016). Integrated flash flood vulnerability assessment: Insights from East Attica, Greece. Journal of Hydrology, 541, 553–562. https://doi.org/10.1016/j.jhydrol.2016.02.052
  • [9] Kousky, C. (2016). Impacts of Natural Disasters on Children. The Future of Children, 26(1), 73–92. Retrieved from https://files.eric.ed.gov/fulltext/EJ1101425.pdf
  • Κτιριακές Υποδομές Ανώνυμος Εταιρεία. (χ.χ.). Αρχική. Ανακτήθηκε 29 Μαρτίου 2018, από http://www.ktyp.gr/index.php?lang=el
  • [6] Λέκκας, Ε. & Ανδρεαδάκης, Ε. (2015). Εισαγωγή στη Θεωρία της Διαχείρισης Φυσικών Καταστροφών και Κρίσεων. Αθήνα: Πρόγραμμα Μεταπτυχιακών Σπουδών Στρατηγικές Διαχείρισης, Περιβάλλοντος, Καταστροφών και Κρίσεων.
  • [1] Οργανισμός Αντισεισμικού Σχεδιασμού και Προστασίας. (χ.χ.). Ελληνικός Αντισεισμικός Κανονισμός (Ε.Α.Κ. 2000). Ανακτήθηκε 29 Μαρτίου 2018, από http://www.oasp.gr/node/8
  • Οργανισμός Αντισεισμικού Σχεδιασμού και Προστασίας. (χ.χ.). Ωρωπός 1938 (VIII). Ανακτήθηκε 24 Μαρτίου 2018, από http://www.oasp.gr/node/601
  • Οργανισμός Σχολικών Κτιρίων Ανώνυμος Εταιρεία. (χ.χ.). Οργανισμός Σχολικών Κτιρίων Α.Ε. Ανακτήθηκε 25 Μαρτίου 2018, από http://www.osk.gr/
  • [5] Papazachos, B., Koutitas, Ch., Hatzidimitriou, P., Karacostas, B., & Papaioannou, C. (1986). Tsunami hazard in Greece and the surrounding area. Annales Geophysicae, 4B(1), 79–90.
  • [4] Ο σεισμός του Ωρωπού. (2014). Η ιστοστελίδα των Αγίων Αποστόλων [Blog]. Ανακτήθηκε 2 Απριλίου 2018, από http://istos-agionapostolon.blogspot.gr/2014/11/blog-post_19.html
  • [2] Τεχνικό Επιμελητήριο Ελλάδος. (χ.χ.). Ο Χάρτης Σεισμικής Επικινδυνότητας. Ανακτήθηκε 25 Μαρτίου 2018, από http://portal.tee.gr
  • [8] Υπουργείο Περιβάλλοντος & Ενέργειας. (2017). Σχέδιο Διαχείρισης Κινδύνων Πλημμύρας των Λεκανών Απορροής Ποταμών του Υδατικού Διαμερίσματις Ανατολικής Στερεάς Ελλάδας (Ανάλυση Χαρακτηριστικών Περιοχής και Μηχανισμών Πλημμύρας, No. Στάδιο I – 1η Φάση-Παραδοτέο 1). Αθήνα.

Παραπομπές

[1] Ο Δήμος Ωρωπού ιδρύθηκε το 2010, με την συνένωση εννέα πρώην Δήμων και Κοινοτήτων και προέκυψε από την Διοικητική Μεταρρύθμιση που είναι γνωστή με το όνομα «Καλλικράτης». Καταλαμβάνει το σύνολο της Βορειοανατολικής Αττικής και εκτείνεται από τον Ευβοϊκό Κόλπο έως τους πρόποδες της Πάρνηθας κι από τη λίμνη του Μαραθώνα έως τα σύνορα της Αττικής με τη Βοιωτία. Έδρα του Δήμου έχει οριστεί ο οικισμός Ωρωπός.

[2] Το Μαρκόπουλο έχει έκταση 23,2 τ. χλμ. και εκτός από την έδρα του οικισμού που βρίσκεται ορεινά, περιλαμβάνει το μεγαλύτερο κομμάτι της παραλίας της ευρύτερης περιοχής του Ωρωπού, σε μήκος 4 χλμ.

[3] Η Σκάλα Ωρωπού είναι παραθεριστική κοινότητα και αποτελεί το σύγχρονο κέντρο του νέου Δήμου Ωρωπού. Βρίσκεται στις ακτές του Ευβοϊκού κόλπου και φιλοξενεί την πορθμειακή σύνδεση Σκάλα Ωρωπού – Ερέτρια, που συνδέει την Αττική με την Εύβοια. Στη Σκάλα στεγάζεται το δημαρχείο και ο πληθυσμός της είναι 1.430 κάτοικοι σύμφωνα με την απογραφή του 2011.

[4] Ο Οργανισμός Σχολικών Κτιρίων ΑΕ (ΟΣΚ ΑΕ) ήταν ανώνυμη εταιρεία του Ελληνικού Δημοσίου με σκοπό την εξυπηρέτηση του δημοσίου συμφέροντος. Εποπτεύουσες αρχές ήταν το Υπουργείο Παιδείας, Δια Βίου Μάθησης και Θρησκευμάτων. Η εταιρεία ήταν υπεύθυνη για την κατασκευή σχολικών μονάδων στην Αττική και την προμήθεια, αποθήκευση και διανομή του εξοπλισμού των σχολικών μονάδων. (π.χ. θρανία, πίνακες κ.λπ.) σε όλη την Ελλάδα. Η ΟΣΚ ΑΕ έχει κατασκευάσει επίσης σχολικά κτίρια στην επικράτεια με προγραμματικές συμβάσεις ή ανάλογες υπουργικές αποφάσεις. Το 2013 συγχωνεύθηκε με άλλους δημόσιους κατασκευαστικούς οργανισμούς. Προϊόν της συγχώνευσης είναι ο ενιαίος κατασκευαστικός φορέας δημοσίων κτιριακών υποδομών (συμπεριλαμβανομένων και των σχολείων), η εταιρεία Κτιριακές Υποδομές ΑΕ (ΚτΥΠ ΑΕ).

[5] Η εταιρεία Κτιριακές Υποδομές ΑΕ [ΚτΥπ ΑΕ] είναι ο ενιαίος κατασκευαστικός φορέας του ελληνικού κράτους, για όλες τις δημόσιες κτιριακές υποδομές [νοσοκομεία, σχολεία, δικαστήρια, σωφρονιστικά καταστήματα κ.α.]. Σκοπός μας είναι η παροχή πρωτοπόρων και καινοτόμων δημοσίων κτιρίων, με σεβασμό στο περιβάλλον και πάνω από όλα με τους ευνοϊκότερους όρους για το δημόσιο συμφέρον. Η εταιρεία προήλθε από τη συγχώνευση των εταιρειών «Οργανισμός Σχολικών Κτιρίων” [ΟΣΚ ΑΕ] και «Δημόσια Επιχείρηση Ανέγερσης Νοσοκομείων” [ΔΕΠΑΝΟΜ ΑΕ]. Την 01.08.2015 η συγχώνευση ολοκληρώθηκε με την προσχώρηση και της «ΘΕΜΙΣ ΚΑΤΑΣΚΕΥΑΣΤΙΚΗ ΑΕ» στην ΚτΥπ ΑΕ.

[6] ΦΕΚ 90 τ. Α΄/13.06.1994 Ίδρυση νομαρχιακής αυτοδιοίκησης, τροποποίηση διατάξεων για την πρωτοβάθμια αυτοδιοίκηση και την περιφέρεια και άλλες διατάξεις.

[7] ΦΕΚ 153 τ. Α΄/16.09.1994 Συμπλήρωση διατάξεων για τη Νομαρχιακή Αυτοδιοίκηση και άλλες διατάξεις.

[8] Οδηγός Μελετών για Διδακτήρια όλων των Βαθμίδων Εκπαίδευσης, ΟΣΚ ΑΕ.

[9] Ο Αντισεισμικός Κανονισμός κάθε χώρας είναι το νομικό κείμενο που περιέχει το σύνολο των κανόνων που καθορίζουν τις ελάχιστες απαιτήσεις για το σχεδιασμό αντισεισμικών κατασκευών, το οποίο αναθεωρείται και επικαιροποιείται όποτε κριθεί αναγκαίο. O πρώτος Ελληνικός Αντισεισμικός Κανονισμός στην Ελλάδα συντάχθηκε και άρχισε να ισχύει το 1959. Το 1984 συμπληρώθηκε με πρόσθετα άρθρα, η αποκλειστική εφαρμογή των οποίων άρχισε το 1985. Το 1995 τέθηκε σε αποκλειστική εφαρμογή ο Ν.Ε.Α.Κ. (Νέος Ελληνικός Αντισεισμικός Κανονισμός), ενώ από το 2001 ισχύει ο Ε.Α.Κ. – 2000 (Ελληνικός Αντισεισμικός Κανονισμός – 2000). Από τότε μέχρι σήμερα, στο αρχικό κείμενο του Ε.Α.Κ. – 2000 έχουν γίνει τροποποιήσεις, συμπληρώσεις και διευκρινήσεις που κρίθηκαν αναγκαίες.

[10] Ο νέος Χάρτης Σεισμικής Επικινδυνότητας ενσωματώνεται στον Ελληνικό Αντισεισμικό Κανονισμό του 2000, που τροποποιήθηκε με την απόφαση Δ 17α/115/9/ΦΝ 275/7.8.2003 το Υφυπουργού ΠΕ.ΧΩ.Δ.Ε και δημοσιεύτηκε στο ΦΕΚ 1154Β/12.8.2003. Ο Χάρτης ζωνών Σεισμικής Επικινδυνότητας της Ελλάδας που ισχύει σήμερα σχεδιάστηκε την περίοδο 1986- 1989 και άρχισε να εφαρμόζεται το 1995. Η αναθεώρησή του, σχεδόν 15 χρόνια μετά την εκπόνησή του, κρίθηκε αναγκαία για πολλούς παράγοντες που μεσολάβησαν από τότε. Με το νέο χάρτη, ο ελληνικός χώρος κατανέμεται σε τρεις ζώνες σεισμικής επικινδυνότητας, σε αντίθεση με τις τέσσερις ζώνες, ανάλογα με τη σεισμική επικινδυνότητα, στις οποίες χωριζόταν έως σήμερα, καθώς καταργείται η μικρότερη. Οι τιμές εδαφικών επιταχύνσεων σχεδιασμού είναι 0,16g (ποσοστό της επιτάχυνσης της βαρύτητας g) για την πρώτη ζώνη, 0,24g για τη δεύτερη ζώνη και 0,36g για την τρίτη ζώνη.

[11] ΦΕΚ 114, τ. Α΄/08.06.2006 Κύρωση του Κώδικα Δήμων και Κοινοτήτων.

© 2018 Β.Δ. Κατσέας. Με επιφύλαξη παντός δικαιώματος.

E-mail address: vkatseas@geol.uoa.gr (Β.Δ.Κατσέας).

33 Συνολικές Αναγνώσεις 1 Αναγνώσεις σήμερα

Σχετικά άρθρα

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Αυτός ο ιστότοπος χρησιμοποιεί το Akismet για να μειώσει τα ανεπιθύμητα σχόλια. Μάθετε πώς υφίστανται επεξεργασία τα δεδομένα των σχολίων σας.