Η εξέλιξη της πυροσβεστικής εξομοίωσης και της εκπαίδευσης σε κλειστούς χώρους

 

του Ζαφειρίου Χ. Στέφανου

Η αρχική – βασική εκπαίδευση των πυροσβεστών στα παλαιότερα τα χρόνια επικεντρώνονταν στο να μαθαίνουν να χειρίζονται τον πυροσβεστικό εξοπλισμό τους, δηλαδή όχημα και την αντλία πυρόσβεσης, πάρα να σβήνουν φωτιές.

Σιγά, σιγά, όμως, ξεκίνησε η εκπαίδευση του πυροσβεστικού προσωπικού σε “προσομοιωμένες” φωτιές κάπου στις αρχές του 1900. Οι πρώτες «εξομοιώσεις» θερμοκρασίας και καπνού γινόντουσαν με την βοήθεια είτε παλαιών στρατιωτικών εγκαταστάσεων, είτε σε παλαιές σήραγγες ή σε υπόγειες κατακόμβες. Άναβαν λοιπόν φωτιές σε ξύλα μέσα σε τούνελ, όπου συγκέντρωναν το προσωπικό γύρο από την εστία, για να νοιώσουν την ακτινοβολία και την θερμοκρασία και μετά από λίγο τους έλεγαν να βγουν από την σήραγγα που ήταν πια ζεστή και γεμάτο καπνούς, με την ήδη συσσωρευμένη θερμοκρασία πάνω στον εξοπλισμό και στους ίδιους τους πυροσβέστες. Και εάν ένας συνάδελφος πάθαινε κάτι στο ενδιάμεσο έπρεπε οι ίδιοι οι συνάδελφοι του να τον βοηθήσουν τραβώντας στον προς την έξοδο. Στην έξοδο το μόνο σίγουρο είναι ότι θα είχαν πάθει θερμική εξάντληση και πολλές φορές θερμοπληξία.


Δείτε ένα παράδειγμα στο βίντεο που ακολουθεί: (το βίντεο είναι από την πυροσβεστική του Παρισιού από την δοκιμασία επιλογής στην μονάδα έρευνας και διάσωσης)

Μετά από τις σήραγγες ξεκίνησε ευρέως να χρησιμοποιούνται εκπαιδευτικά κοντέινερ. Η ιστορία των εκπαιδευτικών “κοντέινερ” ξεκινάει κάπου στα τέλη της δεκαετίας του 80’ στην πυροσβεστική υπηρεσία της Σουηδίας. Έχοντας βιώσει αρκετές απώλειες συναδέλφων το 1987 κατά την διάρκεια επέμβασης σε αστικές πυρκαγιές, αποφασίζει η πυροσβεστική να αναλύσει σε βάθος τα αίτια που προξένησαν τα δυστυχήματα αυτά. Από την ανάλυση, έρχονται στο φως κάποια θερμικά φαινόμενα άγνωστα εκείνη την εποχή.

Θερμικά φαινόμενα όπως το backdraft και το flashover.

Το Backdraft (ΕΚΡΗΞΗ ΠΥΡΚΑΓΙΑΣ) είναι ένα εκρηκτικό φαινόμενο λόγο της εισροής του αέρα μέσα σε ένα κλειστό χώρο όπου υπάρχει εστία φωτιάς χωρίς όμως επάρκεια οξυγόνου ώστε να γίνεται η τέλεια καύση. Είναι το φαινόμενο της στιγμιαίας ανάφλεξης με έκρηξη των άκαυστων αλλά και εύφλεκτων αερίων που έχουν συσσωρευτεί σε κλειστό χώρο. Τα άκαυστα αέρια που έχουν δημιουργηθεί μέσα στο χώρο από τα καιόμενα υλικά και τα οποία είναι φτωχά σε οξυγόνο αλλά υπέρθερμα όταν έρθουν σε επαφή με τον ατμοσφαιρικό αέρα κατά είσοδο του αγήματος από το σημείο εισόδου του στο χώρο πυρκαγιάς χωρίς να έχουν ψυχθεί κάτω από την θερμοκρασία αυτανάφλεξης τους, τότε αναφλέγονται και δημιουργούν μια βίαια έκρηξη με τραγικά αποτελέσματα.

Συνέπεια της εκρηκτικής ανάφλεξης είναι η διαστολή των φλεγόμενων αερίων εξαιτίας της θερμότητας της καύσης και η βίαιη αποβολή τους διαμέσου του ανοίγματος που αρχικά επέτρεψε την εισροή του ατμοσφαιρικού αέρα.

Το Flashover (ΚΑΘΟΛΙΚΗ ΑΝΑΦΛΕΞΗ ΠΥΡΚΑΓΙΑΣ) είναι ένα απότομο άλμα στην εξέλιξη της πυρκαγιάς με συμμετοχή όλων των καύσιμων υλικών που βρίσκονται μέσα στον χώρο. Η ανάφλεξη πυρκαγιάς μπορεί να εμφανιστεί μέσα σε ένα χώρο όταν μια μικρή εστία αναπτύσσεται σε πυρκαγιά στην οποία συμμετέχουν όλες οι καύσιμες επιφάνειές. Όταν μια πυρκαγιά αναπτύσσεται σε ένα κλειστό χώρο με επάρκεια οξυγόνου παράγει καπνό και θερμότητα και τα αέρια συγκεντρώνονται στο επίπεδο της οροφής. Αυτό έχει σαν αποτέλεσμα την γεωμετρική άνοδο της θερμοκρασίας μέσα στον χώρο όταν η συνολική θερμοκρασία αγγίξει το βαθμό αυτανάφλεξης κάποιου υλικού μέσα στον χώρο, αυτό αναφλέγεται και εκπέμπει περισσότερη θερμότητα, από διαφορετικό σημείο της εστίας μέσα στον χώρο. Από αυτό το σημείο και ύστερα, αναφλέγονται σχεδόν ταυτόχρονα όλα τα καύσιμα υλικά μέσα στον χώρο εφόσον, και αλυσιδωτά φτάνουν στο σημείο αυτανάφλεξης τους. Το Flashover αναπτύσσεται στην φάση που ο χώρος είναι πλούσιος σε ατμοσφαιρικό αέρα με συμμετοχή όλων των καύσιμων υλικών. Το Flashover μπορεί να αναπτυχθεί στα πρώτα λεπτά της πυρκαγιάς προτού απομονωθεί ο χώρος από τον ατμοσφαιρικό αέρα ή κατά το στάδιο που έχει απομονωθεί ο χώρος από τον ατμοσφαιρικό αέρα.

Και όπως μετά από κάθε δυστύχημα, αρχίζουν να παίρνουν μέτρα για την ασφάλεια του προσωπικού που επεμβαίνει σε τέτοια περιστατικά.

Εκτός λοιπόν από την επιστημονική ανάλυση των φαινομένων αυτών που λαμβάνουν χώρα σε κλειστούς χώρους, ξεκίνησαν να ψάχνουν τρόπους να βελτιώσουν την εκπαίδευση των πυροσβεστών απέναντι σε αυτούς τους κινδύνους και βρήκαν επίσης τρόπους αναγνώρισης των φαινομένων αυτών πριν να εξελιχθούν σε θανατηφόρες παγίδες για τους πυροσβέστες.

Ο στόχος ήταν το πως θα μπορέσουν με τρόπο οικονομικό, απλό και ασφαλές, να φτιάξουν έναν εξομοιωτή πυρκαγιάς. Έναν εξομοιωτή όπου θα μπορούσε το πυροσβεστικό προσωπικό σε πρώτο χρόνο να δει την έναρξη και εξέλιξη μια φωτιάς σε κλειστό χώρο και σε δεύτερο χρόνο να βγει τρόπους ελέγχου και πυρόσβεσης τέτοιου είδους περιστατικών.

Κάπως έτσι προέκυψαν τα “κοντέινερ” που χρησιμοποιούνται για μεταφορά αγαθών είτε από στεριά είτε από θάλασσα. Μια φτηνή λύση αλλά συνάμα και ένα είδος ανακύκλωσης των παλαιωμένων κοντέινερ. Χρησιμοποιώντας τα μεγάλα κοντέινερ (40 ποδιών) με διαστάσεις 12 μέτρων μήκους, 2,5 μέτρων πλάτους και 2,5 μέτρων ύψους μπορούσε να γίνει η παρομοίωση ενός κλασικού δωματίου 30 τμ.

Εκτός αυτού τα “κοντέινερ” ήταν φτηνά στην αγορά, εύκολα στην μεταφορά, εύκολο στην διαμόρφωση και “αθάνατο” λόγο της μεταλλικής του κατασκευής.

Από τότε μέχρι σήμερα τα “κοντέινερ” χρησιμοποιούνται ευρέως και σε παγκόσμιο επίπεδο, σε δεκάδες διαφορετικές παραλλαγές, σε πολύ – επίπεδα και πολυώροφες διαμορφώσεις, κομμένα και ραμμένα για κάθε είδους εκπαιδευτική ενότητα επιθυμεί ο εκπαιδευτής.

Στα σημερινά δεδομένα, χρησιμοποιούνται “κοντέινερ” για να βλέπουν δόκιμοι πυροσβέστες πως ξεκινάει μια φωτιά σε ένα δωμάτιο, πως εξελίσσεται σε κλειστό χώρο, την “στρωματοποίηση” του καπνού σε ένα χώρο, τα σημάδια του καπνού και της φωτιάς που προμηνύουν ένα επικίνδυνο φαινόμενο όπως το “Backdraft”, το “Flashover” το “Roll-over”.


Εκπαίδευση σε κοντέινερ, βλέπετε την λεγομένη «στρωματοποίηση» του καπνού

Αυτά σε επίπεδο πρόληψης, σε επίπεδο καταστολής μαθαίνουν σε αυτά τα κοντέινερ πως να ανοίγουν μια πόρτα μειώνοντας τους κινδύνους έκρηξης, πως να προχωράνε σε ένα κλειστό χώρο ελέγχοντας την θερμοκρασία των καπνών, μαθαίνουν πως να οπισθοχωρούν σε δύσκολες περιπτώσεις χωρίς πανικό και ατυχήματα αλλά και το πιο δύσκολο, όταν συμβεί η ανάφλεξη των καπνών πως να προστατευτεί το ζεύγος από την θερμική ακτινοβολία. Και όλα αυτά σε ένα ρεαλιστικό και ασφαλές περιβάλλον αφού εκπαιδευτές βρίσκονται συνέχεια δίπλα τους και τα κοντέινερ διαθέτουν δικλείδες ασφαλείας (εξαερισμοί και πόρτες διαφυγής στην εσχάτη).

Στις μέρες μας έχουμε την δυνατότητα για εξομοιωτές πιο “καθαρούς” και συνάμα πιο “ασφαλής” αφού δεν είναι πια με φωτιές από παλέτες και έπιπλα αλλά από προπάνιο.

Ένας από αυτούς είναι ο “πυροσβεστικός δράκος” της Πυροσβεστικής Ακαδημίας που χρησιμοποιείται για εκπαίδευση όλου του πυροσβεστικού προσωπικού (μόνιμοι, πενταετείς, εθελοντές και δόκιμοι των σχολών) αλλά και κάποιων ιδιωτικών επιχειρήσεων υψηλού κινδύνου που διαθέτουν προσωπικό πυρασφάλειας.

Ο αυτοκινούμενος εξομοιωτής πυρκαγιάς σε μια συμπαγή μορφή ενσωματώνει όλα τα στοιχεία ενός συστήματος προσομοίωσης πυρκαγιάς σύμφωνα με το πρότυπο DIN 14097-2 και αποτελείται από 1 έως 2 αίθουσες πυροπροστασίας, τον σταθμό ελέγχου και παρακολούθησης και τους απαραίτητους χώρους τεχνολογίας για την αυτοδύναμη λειτουργία του συστήματος. Σε αυτό, οι εκπαιδευόμενοι καλούνται να αντιμετωπίσουν πραγματικές φλόγες, υψηλές θερμοκρασίες και πυκνό καπνό που περιορίζει κατά πολύ την ορατότητα. Στον εξομοιωτή μπορούν να γίνουν προσομοιώσεις πυρκαγιάς σε καναπέ, κρεβάτι, κλιμακοστάσιο, χώρος κουζίνας, πυρκαγιά σε φιάλες αερίου ή πίνακα ελέγχου. Το κυριότερο απ’ όλα είναι ότι μπορεί να γίνει προσομοίωση των φαινομένων Roll-over και Flashover.

Για την ασφάλεια του εκπαιδευόμενου προσωπικού αλλά και τους εκπαιδευτές, υπάρχουν αισθητήρες αερίου, αισθητήρες θερμοκρασίας, κάμερες παρακολούθησης, σύστημα ενδοεπικοινωνίας και φωτισμός ασφαλείας. Κομβία έκτακτης κράτησης (emergency shut down) είναι τοποθετημένα διάσπαρτα στις αίθουσες, σε περίπτωση που συμβεί κάτι σε εκπαιδευόμενο. Οι αισθητήρες αερίου καταγράφουν συνεχώς εκρηκτικά αέρια και ατμούς από τον περιβάλλοντα χώρο και θέτουν σε αυτόματη κράτηση σε περίπτωση που αντιληφθούν εκρηκτικά μείγματα. Για την αποφυγή θερμικών ατυχημάτων στο προσωπικό έχουν εγκατασταθεί αισθητήρες θερμοκρασίας σε όλους τους χώρους και δεν επιτρέπουν την ανάπτυξη της πάνω από ένα όριο.

Μια πλήρης ανάλυση των χαρακτηριστικών του εξομοιωτή κάνει ο Ιωάννης Ρέτσιος στο άρθρο του «Ένας δράκος στην Πυροσβεστική», 10/2014, fire.gr.

Βέβαια, η τελευταία τάση από ότι είδα στο τελευταίο μου ταξίδι σε ιδιωτική πυροσβεστική σχολή στην Ολλανδία είναι να χτίζονται κανονικές κατοικίες με δωμάτια, γκαράζ, κλιμακοστάσια ώστε ο πυροσβέστης να είναι σχεδόν σε όμοιο περιβάλλον με αυτό που θα αντιμετωπίσει στο μέλλον σε αστικές πυρκαγιές.

FIRE FIGHTER SIMULATOR // TRAINING // LAMIA-GREECE from HOPE VISUAL PRODUCTIONS on Vimeo.

Βιβλιογραφία:

  • “Ένας δράκος στην πυροσβεστική”, άρθρο του Ιωάννη Ρέτσιου
  • “La formation incendie”, cahier techniques, edition Carlos Zaglia
  • “Πυρκαγιές σε κλειστούς χώρους πλοίων”, βιβλίο του Φραγκή Δακτυλίδη

Φωτογραφίες:

  • Προσωπικό αρχείο του αρθρογράφου
  • B.s.p.p.
  • Dräger / Fire Dragon Fire Simulators
  • N.Y.F.D.

Ζαφειρίου Χ. Στέφανος
Πυροσβέστης διυλιστηρίων και πετροχημικών εγκαταστάσεων
Διαχειριστής εκτάκτων αναγκών
SSI Dive Master – Διασώστης δυτών
Εθ. Αρχιπυροσβέστης Π.Σ.

Κάντε το πρώτο σχόλιο

Υποβολή απάντησης

Η ηλ. διεύθυνσή σας δεν δημοσιεύεται.


*


Αυτός ο ιστότοπος χρησιμοποιεί το Akismet για να μειώσει τα ανεπιθύμητα σχόλια. Μάθετε πώς υφίστανται επεξεργασία τα δεδομένα των σχολίων σας.